«سرزندگی فضاهای جمعی، مدیون کارکرد تجاری»* نمونه موردی شهرهای مراکش و مکناس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

کارشناس ارشد معماری

چکیده

فضای جمعی جایی برای تفریح و گذران اوقات فراغت، قابل دسترس برای همه مردم در همه ساعات شبانه‌روز و محل برقراری تعاملات اجتماعی است و فضای شهری سرزنده فضایی است که تعداد قابل توجهی از افراد در بیشتر ساعات شبانه‌روز در آن حضور دارند؛ یعنی فضا باید به گونه‌ای باشد که مردم از روی اختیار به آنجا آمده، در آن فضا بمانند، اوقات فراغت خود را در آن‌جا سپری کرده و با دیگران تعاملات اجتماعی برقرار کنند. فضای جمعی در شهرهای مغربی، متفاوت از فضاهای جمعی اروپایی، شباهت‌هایی به بازارهای خیابانی شهرهای ایرانی دارد. با انجام مطالعات میدانی در مورد فضاهای جمعی شهرهای مغرب، پرسش‌هایی مطرح می‌شود: رونق فضاهای جمعی مغرب وابسته به چیست؟ اهمیت فضای جمعی وابسته به عوامل کالبدی -زیبایی ظاهری، سهولت دسترسی و میزان گشودگی عرصه- است و یا فعالیت‌هایی که در آن انجام می‌شود؟ آیا حذف کارکرد تجاری از فضاهای جمعی مغربی، منجر به مرگ آن فضاها می‌شود؟ پژوهش پیش رو -محصول مشاهده و تحلیل بر اساس مشاهدات میدانی- به این امر خواهد پرداخت که واحدهای تجاری نقش عمده‌ای در تعریف فضاهای جمعی شهر و سرزندگی آنها دارد؛ به نظر می‌رسد شکل زندگی اجتماعی مغربی‌ها تأثیر عمده‌ای در تعریف فضاهای شهری و از جمله فضای جمعی دارد. علیرغم حضور تعداد زیادی گردشگر –به ویژه اروپایی‌ها- در کشور مغرب، بومیان به حفظ ارزش‌های گذشته خود پایبند بوده و فضاهای جمعی آنها همچنان ساختار سنتی خود را حفظ کرده است. آنچه از مشاهده چند نمونه فضای جمعی حاصل شد این است که رونق، موفقیت و سرزندگی فضاهای جمعی در کشور مغرب عمدتاً وابسته به فعالیت (تجاری) بوده و نه کالبد. اختلاط کاربری‌‌ها در فضای شهری امکان حضور فعالیت‌های گسترده و همزمان را فراهم آورده و افراد بیشتری به آن فضاها جذب می‌شوند. حضور جمعیت فعال در یک فضا از یکسو به تقویت حس امنیت منجر شده، از سوی دیگر در طول زمان آن را به مکانی دارای اصالت و هویت بدل کرده و مردم به آن حس تعلق بیشتری خواهند داشت. این امر در نهایت به سرزندگی فضای جمعی و رونق هر چه بیشتر آن می‌انجامد. توجه به نحوه شکل‌گیری و فعالیت فضاهای جمعی در بافت تاریخی شهرهای مغرب حائز اهمیت بوده؛  چرا که الگویی برای باززنده‌سازی نمونه‌های موجود و نیز طراحی و ساخت نمونه‌های معاصر شهرهای آن بوم و حتی بافت‌های تاریخی مشابه همچون ایران است. شناخت و بهره‌گیری از الگوهای بومی موجود در بازتولید عرصه‌های جمعی سرزنده و حفظ هویت شهرها، ضرورت پرداختن به پژوهش حاضر را توجیه می‌کند. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Public spaces liveliness indebted to Commercial function* Case studies are the cities of Marrakesh and Meknes

نویسنده [English]

  • Seyedeh Fatemeh Mardani
M.A. in Architecture
چکیده [English]

Public space is a place for amusement and passing leisure time, accessible to all at all times, and a place to initiate social interactions. A lively urban space contains the presence of considerable number of people in most of the day; So people should be able to come voluntarily, stay, spend leisure time and socially interact with others.Contrary to Europe, public spaces in Moroccan cities have similarities with street fairs in Iranian cities. Field research about public spaces in Moroccan cities, arises these questions: what is thriving of Moroccan public spaces depended on? Is the importance of public spaces depended on physical factors, beauty of appearance, ease of access and the level of openness in area or the activities taking place there? Does removing the commercial function results in the death of the spaces? The study ahead, a product of observation and analysis based on field observations, attends to the major part of the commercial units in the definition of city public spaces and their liveliness.it seems that Moroccan social lifestyle has a major influence on the definition of city spaces including public spaces. Despite the presence of numerous tourists in Morocco, especially Europeans, natives have been adhere to values of their past and their public spaces has still preserved their traditional structure. The result of observing several of public spaces is that prosperity, success and liveliness of the public spaces in Morocco is mainly depended on activities (commercial) and not form. Confounding land-use in city space provides the possibility of wide range of simultaneously activities, and attracts more people. On one hand, the presence of an active crowd in a space results in strengthening the sense of security and on the other hand, it makes the space, a place with originality and identity which people can feel more belonging to. Eventually this comes to liveliness of the public spaces and more prosperity. It is important to pay attention to the course of forming and the activities of public spaces in the historical textures of Moroccan cities; because it is a pattern for reviving the present cases and also, designing and building contemporary ones of that nation and even similar historical textures like Iran. Recognition and utilization of native patterns, present in reproduction of lively collective arenas and preserving the identity of cities justifies the necessity of proceeding with the following study.
Theory:
The success of Moroccan public space which forms with creation of openness in the city’s shape, depends on the presence of commercial units, specially retail sales and results in active presence of people in those spaces. The present study looks to prove the theory that plurality of land-uses and activities in public spaces, especially commercial function and buy-sell activity, results in liveliness and prosperity of public spaces in historical textures of the cities.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Public space
  • Liveliness
  • Sense of belonging
  • confounding land-use
  • Commercial function