گونه‌شناسی فضاهای باز عمومی مدینه در دو شهر فاس و مکناس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

پژوهشگر دکتری معماری منظر، دانشگاه تربیت مدرس.

چکیده

فضاهای باز عمومی شهری نقش مهمی در پیوند عناصر تشکیل دهنده شهر داشته و عامل حیاتی شهر محسوب می‌شوند. بافت قدیم شهرهای کشور مراکش که موسوم به مدینه هستند به دلیل حفظ ساختار اصیل خود، الگوهای مناسبی برای شناخت و تحلیل فضاهای باز حیات بخش را دربردارند. در میان شهرهای کشور مراکش، فضاهای باز عمومی دو شهر فاس و مکناس نمونه موردهای مورد بررسی در پژوهش حاضر است. در بازدید از مدینه دو شهر فاس و مکناس تفاوت چشم‌گیری در فضای باز عمومی این دو شهر دیده شد. فضای باز عمومی در این بخش از شهر مکناس با مقیاس‌های وسیع‌تر و نسبتا هندسی شکل یافته است در حالیکه این نوع از فضای باز در مدینه شهر فاس دیده نمی‌شود و اغلب فضاهای باز عمومی، هندسه‌ای ارگانیک دارند. این تفاوت‌ها نگارنده را بر آن داشت برای شناخت بهتر از فضاهای باز عمومی در این دو شهر (مدینه‌ها) با بررسی و تحلیل مشاهدات میدانی به گونه‌شناسی‌ این نوع فضاها دست یافته، چگونگی آن‌ها را جستجو کند.
انتخاب این دو شهر به دلیل اشتراکاتی چون پایتخت بودن هر دو شهر در دوره‌هایی از تاریخ مراکش، ثبت هر دو بافت در فهرست آثار تاریخی یونسکو و قرار گرفتن هر دو در یک محدوده جغرافیایی از یک‌سو و تفاوت‌های ساختاری در فضاهای باز عمومی آن‌ها از سوی دیگر صورت گرفته است. شهر فاس با تاریخی کهن و شهرسازی‌ای منسوب به نوادگان امام حسن مجتبی(ع) به عنوان یک کهن الگوی اسلامی و شهر مکناس به دلیل دربرداشتن نمونه‌های کامل‌تری از فضای باز عمومی در مدینه، حایز اهمیت هستند.
این تحقیق با هدف رسیدن به یک گونه‌شناسی برای فضای باز عمومی در دو شهر فاس و مکناس که حاصل از تجربه حضوری در فضا و در مقیاس مدینه هر دو شهر، تلاش می‌کند زمینه را برای کشف و شناخت عمیق‌تر از زندگی ساری و جاری در این کالبدها فراهم کرده و بسترساز تحقیقات آتی پیرامون چرایی شکل‌گیری این تفاوت‌ها باشد. این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی و با جمع‌آوری و تحلیل اطلاعات مبتنی بر مشاهدات میدانی و تکمیل اطلاعات بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای انجام گرفته است.
بررسی و تحلیل انواع فضاهای باز عمومی در فاس و مکناس نشان می‌دهد فضاهای باز عمومی در مدینه این دو شهر را می‌توان در گونه‌های زیر دسته‌بندی کرد : میادین موجود در بافت مدینه، فضاهای باز مقابل بناهای شاخص، فضاهای باز در محل تقاطع چندین معبر و فضای باز (نیمه باز) در واحدهای همسایگی. فضاهای باز مقابل بناهای شاخص و فضاهای باز در محل تقاطع معابر خود زیر گونه‌هایی را شامل می‌شود. مقاله حاضر چگونگی این فضاهای باز و عناصر موجود در هر یک از آن‌ها را بررسی و تحلیل می‌کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An investigation into the typology of the Medina public open spaces in Fes and Meknes

نویسنده [English]

  • shina sadberenji
-
چکیده [English]

Urban public open spaces play an important role in linking the constituent elements of the city and are considered to be a critical factor in the city. The oldest context of the cities of Morocco, known as Medina, due to preserving its original structure, consists of good patterns for the recognition and analysis of vital open spaces. The public open spaces of the two cities of Fes and Meknes in Morocco are the case studies in this paper. During the visit to Medina of the two cities of Fes and Meknes, a dramatic difference was seen in public open space of these two cities. Public open space in Medina of Meknes is relatively geometric and shaped by larger scales, while this type of open space is not seen in Medina of Fes. Most public spaces in Medina of Fes have organic geometry. These differences led the author to find out more about the open spaces in these two cities (Medinas) by examining and analyzing field observations of the typology of these types of spaces and how to search them. Meknes and Fes are chosen for this research because of some similarities as both of them were the capital of Morocco in periods of Moroccan history, the recording of both the textures in the UNESCO historical monuments and the location of both in a geographic area on the one hand and the structural differences in their public open spaces on the other hand has taken place. Fes, with its ancient history and urbanization attributed to the descendants of Imam Hassan Mojtaba (peace be upon him) as an ancient Islamic pattern, is important. Meknes As well is significant because of the inclusion of more complete examples of public open space in Medina. This paper seeks to discover the typology of the public open spaces in Fas and Meknes, based on field observation which is the basis for future research on why these differences are emerging. This descriptive-analytic study was conducted by collecting and analyzing information based on field observations and collecting information from library studies. The review and analysis of various public open spaces in Fes and Meknes shows that the public open spaces in Medina of these two cities can be classified in the following categories: the squares in the Medina texture, the open spaces in front of the outstanding monuments, the open spaces at the intersection of several pathways and the open (semi-open) spaces in neighboring units. The open spaces in front of the outstanding monuments and open spaces at the intersection of their pathways include sub-species. This paper examines and analyzes how these open spaces are arranged and what are the existing elements in them.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Public open space
  • Typology
  • Medina
  • Meknes
  • Fes