بررسی تطبیقی مفاهیم باغ ایرانی در دو سرزمین ایران و هند

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه معماری دانشگاه زنجان

چکیده

باغ ایرانی را می‌توان یکی از بزرگترین دستاوردهای فرهنگ و تمدن ایرانی به شمار آورد که در طول سالیان متمادی نمایندة نوع نگاه انسان ایرانی به جهان پیرامون بوده و بخشی از هستی‌شناسی او را شکل داده است." باغ ایرانی محصول اصیل تعامل ذهن و زندگی ایرانیان در محیط طبیعی آنان است" (منصوری، 1384). ادراک انسان ایرانی از باغ، ادراک او از طبیعت و حاوی سلیقة زیبایی‌شناسانه وی نسبت به عناصر این جهان و مفاهیم آنهاست.
تعاملات فرهنگی و سیاسی حاکم بر جوامع بشری باعث شده است این محصول بی‌بدیل از قرن‌ها پیش مورد توجه حاکمان، هنرمندان و اهل ذوق در دیگر تمدن‌ها  قرار گیرد. از این‌رو می‌توان سطوح مختلفی از تأثیرات این شیوه از باغسازی را در هنر باغسازی و منظره‌پردازی اقوام و تمدن‌های مختلف جهان شاهد بود.     
"با مناقشات فرزندان تیمور، حکومت تیموریان در ایران دچار زوال شد، اما نوادگان تیمور و فرزندانش1، دولتى جدید در هندوستان تشکیل دادند که اروپاییان آن را مغول کبیر نامیدند" (انصاری، 1389). تیمور و جانشینان او علاقة زیادی به باغ ایرانی داشتند و وجود باغ‌های سمرقند گواهی بر این مدعاست. لذا پس از تسلط گورکانیان بر شبه قاره هند، باغ ایرانی به عنوان محصولی کامل همراه با حاکمان جدید وارد سرزمین هندوستان شد. حال با پذیرش این امر که باغ، پدیده‌ای آمیخته از طبیعت و فرهنگ است، این مسئله مطرح می‌شود که وجود تفاوت‌های اساسی میان میزبان جدید و پیشین در مؤلفه‌هایی همچون جهان‌بینی، فرهنگ، هنر و به‌خصوص اقلیم، باعث ایجاد تغییراتی در مفهوم باغ ایرانی شده و اصولاً میزبان جدید، ادراک متفاوتی نسبت به کل باغ ایرانی و اجزا و عناصر آن داشته است.
سفر پژوهشی به هندوستان فرصتی را فراهم آورد تا پژوهشگران در مواجهه بی‌واسطه و برداشت‌های میدانی خود، وجوه مختلف باغ ایرانی ساخته‌شده در زمینه متفاوت هند را مورد بررسی قرار داده و دامنه تغییرات به‌وجودآمده در مفاهیم و شکل باغ را در مقایسه‌ای تطبیقی با نمونه‌های داخلی مورد ارزیابی قرار دهند. بر این اساس مصادیقی از باغ‌های ایرانی موجود در هند و عناصر سازندة آنها در یک رشته پژوهش‌های موازی و جداگانه مورد بررسی قرار گرفت تا در نتیجة آنها، تفکر و ادراک جدید از باغ مورد شناسایی قرار گیرد.
نتایج به‌دست‌آمده میدانی از پژوهش‌های اولیه باعث شکل‌گیری یک فرضیه کلی شد که براساس آن نگرش کلی به باغ ایرانی در هند، آن را نه یک منظره‌پردازی طبیعت‌گرایانه، بلکه یک فضاسازی معمارانه تلقی می‌کند که زمینة نامنظم هند را نظم می‌بخشد و ساماندهی می‌کند. در ادامه و پس از تکمیل پژوهش‌ها که با استناد به منابع مکتوب همراه شده است، نتایج حاصله تحت یک نگاه واحد مورد تحلیل و بررسی قرار می‌گیرد تا ابعاد روشن‌تری از "تغییر مفاهیم باغ ایرانی در زمینه هندوستان" به دست آید.

عنوان مقاله [English]

Comparative Study of Iranian Garden Concepts in Iran and India

نویسنده [English]

  • Mehrdad Soltani
Assistant professor of architecture faculty at the University of Zanjan
چکیده [English]

 
Comparative Study of
Iranian Garden Concepts in Iran and India
This article retrieved from the research project of "the interplay of Indian and Iranian Art" and a field research trip, which was organized in 2012 by NAZAR research center.
Mehrdad Soltani
Assistant professor of architecture faculty at the University of Zanjan, Iran m_soltani@znu.ac.ir
Iranian Garden can be considered as one of the greatest achievements of Iranian culture and civilization which over the years presented the view of Iranian human towards the world around, and formed a part of its ontology. Iranian garden is genuine product of the interaction of mind and Iranians life in their natural environment (Mansouri, 2005). Iranian human’s perception of Garden is its understanding of nature, and contains its aestheticism taste toward elements of this world and their concepts. Cultural and political interactions that governing human society, has made this unparalleled product to be considered by many governors and artists from other civilizations for centuries. Hence, different levels of effects of such garden-building can be seen in landscaping arts of various ethnicities and civilizations across the world. By conflicts of Timur’s offspring, Timurids government in Iran was declined, but Timur’s descendants formed a new government in India that Europeans called it the Great Mugal (Ansari, 2011). Timur and his successors were interested to the Iranian Garden and Gardens of Samarkand are proof of this claim. Therefore, after dominance of Goorkani dynasty on Indian subcontinent, Iranian garden was entered in India as a perfect product along with new governors. yet, by accepting the fact that Iranian garden is a phenomenon of mixed nature and culture, this issue arises that existence of major differences between the new and former host regarding components such as: worldview, culture, art and particularly continent has led to changes in concept of Iranian garden. Basically, the new host had different perception about Iranian garden and its components. Research trip to India provided an opportunity that researcher investigating different aspects of the constructed Iranian gardens and also to evaluating the domain of changes created in concepts and the shape of the garden by adjustment comparison with domestic samples. Accordingly, instances of Iranian garden existed in India and their components were studied separately in a series of parallel studies, as a result new thinking and perception of garden can be identified. The obtained results from initial research lead to the formation of a general theory, based on this theory the general attitude towards Iranian garden in India considering the Iranian garden not only as Naturalistic landscaping but an architectural construction which regulate and organizes India’s unorganized background. Then, after completion of the studies which are on the basis of written sources, the obtained results would be investigated and analyzed with a single view until clearer aspects about changes in Iranian garden concepts in India’s background achieved.