منظر پسااستعماری؟ ارزیابی عوامل مؤثر بر الگوی منظر کسب‌وکار بومی مراکش؛ مطالعه نمونه : میدان جماع‌الفناء

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

کارشناس ارشد معماری منظر. دانشگاه تهران

چکیده

منظر کسب‌وکار بومی مراکش شامل عرصه‌ای از منظر است که بیشترین نمود فعالیت‌های اجتماعی روزمره مردم این سرزمین را در خود دارد. منظر کسب‌وکار به دلیل همین روزمرگی، بیشترین نزدیکی را به فرهنگ بومی دارا بوده و در عین حال تابع متغیرهای گوناگونی است که موجب تمایز این منظر در مقیاس درون‌فرهنگی می‌شود. این نوشتار با هدف شناخت بخشی از فرهنگ بومی سرزمین مراکش، در جستجوی مهمترین عوامل تأثیرگذار در شکل‌گیری الگوی کنونی منظر کسب‌وکار بومی مراکش است. این فرایند در دو بخش مشاهدات میدانی و مطالعات کتابخانه‌ای صورت گرفته‌است. مرحله نخست به کشف مسئله و مرحله دوم به حل آن اختصاص دارد. در بخش میدانی با بررسی مدینه‌های مراکش به‌عنوان مکان بروز منظر کسب‌وکار بومی، دو میدان الهدیم مکناس و جماع‌الفناء مراکش به‌عنوان دو نمونه شاخص کانونیِ این منظر انتخاب شده‌است. با مقایسه این دو، فرضیه تأثیر گردشگری به‌عنوان یک متغیر اصلی در الگوی منظر کسب‌وکار مدینه‌ مطرح می‌شود. در این بخش وضع منظر میدان جماع‌الفناء به‌عنوان شاهد فرض معرفی می‌شود. این فرضیه در بخش دوم به چالش کشیده می‌شود.
در بخش مطالعات کتابخانه‌ای، با رویکرد بررسی تاریخیِ شکل‌گیری منظر کسب‌وکار جماع‌الفناء، دو دوره گذار تاریخی شناسایی شده که دوره نخست به حفاظت کالبدی منظر میدان و دوره دوم به حفاظت فرهنگ شفاهی (مشخصاً کسب‌و‌کار بومی و تاریخی میدان) منجر شده‌است. در هر دو دوران نقش عوامل خارجی بسیار شاخص است. در نهایت با رد نسبی فرضیه، ثابت می‌شود که دوام منظرین میدان هرچند به عوامل «بیگانه» وابسته بوده؛ اما این بیگانه، نه گردشگر بلکه مقیم مراکش بوده‌است. به‌عنوان نتیجه، مقاله این نظریه را مطرح می‌کند که منظر کسب‌وکار میدان جماع‌الفناء، نه منظر گردشگری بلکه منظری با ظاهر پسااستعماری، اما عمیقاً استعمارزده است؛ زیرا خودآگاهیِ بومی در به وجود آمدن آن نقش چندانی نداشته‌است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The post-colonial landscape? Investigating Factors Affecting Moroccan Native Business Landscape Pattern with a Case Study of Jema el-Fnaa Square

نویسنده [English]

  • samaneh rahmdel
-
چکیده [English]

Moroccan native business landscape consists of a landscape that is most visible to the daily activities of the people of this land. The business landscape, for the same reason, is most closely related to native culture; at the same time, it is the function of various variables which distinguish this landscape on intercultural scale. This essay aims to identify a part of the native culture of the Land of Morocco, looking for the most influential factors in shaping the current Moroccan native business landscape. This process is done in two parts: field observations and library studies. The first step is to discover the problem; and the second step is to solve it. In the field studies, by examining the Moroccan medinas as locations of the native business landscape, ultimately two squares of Moroccan cities were selected as two examples of focal point of this landscape: al-Hadim square in Meknes and Jema el-fnaa square in Marrakech. By comparing these two, the hypothesis of the impact of tourism as a major variable in the business landscape model of medina is presented. In this section, the viewpoint of the Jema el-fnaa square is introduced as the witness of the assumption. This hypothesis is challenged in the second part.
In the library studies section, two historic transition periods have been identified with the approach of historical review of the formation of the business landscape of Jema el-fnaa; That the first period led to the physical protection of the landscape of the square; and the second period has led to the preservation of oral culture, specifically the native and historical business of the square. In both periods, the role of external factors are very significant. Finally, with the relative rejection of the hypothesis, it is proved that the durability of the landscape of the square, although dependent on the “alien”, but the alien is, not a tourist, but a resident of Morocco. As a result, the article suggests that: The business landscape of the Jema el-fnaa area is not a landscape of tourism but a seemingly postcolonial, but deeply colonized appearance, because the native consciousness has not played. a role in its creation

کلیدواژه‌ها [English]

  • Native business landscape
  • World Heritage
  • Post-colonial landscape
  • Jema el-Fnaa Square
  • Al-Hadim Square