تفسیر مقام باغ در شعر سعدی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران

2 پژوهشگر دکتری معماری منظر، دانشگاه تهران

چکیده

«باغ» در فرهنگ و زندگی ایرانی مفهومی بنیادی است؛ ولی امروز به سبب انحطاطی که در سیر تحولات آن به موازات گسترش سلطه جویانه علوم عینی نگر و تسخیر مرجعیت اعتبار توسط آنان رخ داده، دچار سطحی نگری شده و تعابیری چون «فضای سبز» و «محیط زیست» در حرفه های طراحی متداول است. باغ، مفهومی مرتبط با درک و آگاهی انسان از نخستین لایه های آفرینش خود و جهان است به گونه ای که در سیر تحولات فرهنگ فارسی، معنایِ یک «مقام» را بی واسطه تداعی می کرده است. حتی امروز، استفاده از ترکیبی چون «باغ کتاب» و یا «باغ موسیقی» به‌منظور اشاره به دارای درخت بودن یا فضای سبز داشتنِ مجموعه نیست؛ بلکه بار معنایی آن حاکی از این است که باغ نوعی مقام برای «بزرگ و عالی» نشان دادن مجموعه است.
شناخت این «مقام» و عناصر، محیط و روابطی که به سبب تعامل انسان با عالم (طبیعت گزیده) باعث فهمیدن این کیفیت عینی- ذهنی شده، برای رشته های کل نگری چون معماری منظر پژوهشی ضروری است و می تواند به احیا «باغ ایرانی» به جای «فضای سبز» یاری رساند. یکی از منابع ارزشمند و اصیلِ شناختِ مفهومِ باغ به‌عنوان یک هنر، سایر هنرهای فرهنگ فارسی -که شعر یکی از برجسته ترین نمودهای غنی آن است- می باشد؛ چراکه هنرها در سطوح معنایی اشتراک های فراوانی دارند و دراین‌بین زبان فارسی مهم‌ترین عامل حفظِ هویت و انسجام ایرانیان در سیر تحولات تاریخ بوده است. در همین راستا، این مقاله کوششی برای تفسیر هرمنوتیکی مقام باغ در اشعار سعدی به‌عنوان یکی از قله های منظومه شعر فارسی که هم از جهت «توجه به واقعیت های اجتماعی» و هم از جهت «توجه به غزلیات عاشقانه و صور جمال» شهره است، می باشد. بنابراین پرسش مقاله این است که استفاده از واژه باغ نزد سعدی بیشتر برای توصیفِ صرفِ عینیتِ طبیعت و ظاهر است و یا برای بیانِ اندیشه ها از آن استفاده می شود؟ در اشعار او برای بیان چه اندیشه یا وصف چه حالی بیشتر از واژه باغ استفاده‌شده است؟ و به کدام عناصرِ باغ برای پرداختن به صحنه سازی و فهم معنایی، بیشتر توجه نموده است؟

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Interpretation of Garden Position in Saadi Poems

نویسندگان [English]

  • ahmad ali farzin 1
  • amir hashemi zadegan 2
چکیده [English]

Garden in Persian culture and life is a fundamental concept; but today due to the degradation occurred in its revolution path along with hegemonic development of objectivist sciences which has conquered its validity authority, suffers from superficiality; this is why expressions like green space and living-environment are common in design profession. Garden is a concept related to human understanding and knowledge from his and world initial creation layers; in a way that in the revolution path of Persian culture, it associates immediately meaning of a “position”. Even today, using combinations such as “book garden” or “music garden” doesn’t mean that the complex has trees or green space, but its thematic load suggests that garden means a kind of position to show the “majesty” of the complex.
Knowing this position and elements, the environment and relations which results in understanding this objective-subjective quality due to the interaction of human being and universe (the selected nature), is an essential research for holistic courses such as landscape architecture and may contribute to revival of “Persian garden” instead of “green space”. One of the original and valuable sources of recognizing garden concept as an art, are other Persian culture arts which poem is one of its most prominent representations; because arts have lots of commonalities in their semantic level and in the meanwhile Farsi language is the most important factors of preserving Iranians identity and consistency during historical revolutions. In this regard, the present article tries to interpret garden position in Saadi poems, as one of Farsi poems peaks famous for “paying attention to social realities” and also “considering lovely sonnets and beauty images”, hermeneutically. So, the present article asks this question: Is garden in Saadi poems used to describe the mere objectivity of nature and appearance or it is used to describe thoughts? For explaining what thought or describing which mood, the word garden is used more? And which elements of garden receive more attention to address scene creation and semantic understanding?