بازنگری پلان و تزیینـات مقبره ارسـلان جاذب و میل ایاز در دوره غزنـوی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

روستای سنگ بست در شمال شهرستان فریمان و در فاصله 35 کیلومتری جنوب شرق مشهد واقع شده است. در فاصله یک کیلومتری از روستا، مقبره‌ای به شکل چهارتاقی با گنبدی بر فراز آن و مناره‌ای آجری وجود دارد. مقبره مذکور، متعلق به ارسلان جاذب والی توس در زمان سلطان محمود غزنوی است و مناره، معروف به میل ایاز (غلام ترک سلطان محمود غزنوی) است. در پژوهش حاضر به منظور شناخت بیشتر معماری و هنر دوره غزنوی که پیش‌زمینه و منشأ شکل‌گیری معماری دوره سلجوقی است، جزئیات معماری و تزییناتِ مقبره و مناره نامبرده مورد بررسی دقیق قرار گرفته است. در این راستا، ضمن بازخوانی کتیبه‌های موجود که بخش زیادی از آن تخریب شده است، برای نخستین بار متن کتیبه‌ها و تزیینات بنا، اعم از تزیینات آجری، گچ‌بری و نقاشی، با جزییات کامل بازسازی، اجرا و مورد مطالعه تطبیقی قرار گرفته است.
بازنگری پلان مقبره و مناره نیز، از جمله دست‌آوردهای این پژوهش است. مقبره ارسلان جاذب برخلاف موقعیت اصلی آن، تاکنون در تمامی منابع موجود، به صورت بنایی منفرد معرفی شده است، درحالی‌که طبق مطالعات و مشاهدات این پژوهش، ارتباط مقبره با بنای مجاور که مسجدی شبستانی است و پیوند مناره با بنای رباطی دوحیاطه، آشکار و مسلم شد. اطلاعات به شیوه مطالعات کتابخانه‌ای و مشاهدات میدانی گردآوری شده و نتایج به‌دست‌آمده، با مطالعه و تحلیل داده‌ها و انجام مطالعات تطبیقی صورت گرفته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Over viewing Plan and Decorating the Tomb of Arsalan Jazeb and Mill Ayaz during Ghaznavi

چکیده [English]

There is a four-arched tomb with a dome over and brick minaret at a distance of one kilometer from the village. Mentioned tomb is belonged to Arsalan Jazeb and Toos governor at the time of Sultan Mahmoud Ghaznavi and minarets is known as Mill Ayaz (Turkish slaves of Sultan Mahmoud Ghaznavi). In the current study to better understanding of architecture and art of Ghaznavi period, which is the background and origins of Seljuk architecture, architectural details and decoration of mentioned tombs and minarets has been examined. In this regard, in addition to review of existing inscriptions that much of them has been destroyed, for the first time the text scrolls and decorations, including brick decorations, stucco and painting, have been conducted with full details of reconstruction during a comparative study. Revision of the tomb and minarets plan is one of the research’s achievements. Arsalan Jazeb tomb unlike its original position has been introduced as individual materials so far in all existing sources. While regarding the studies and observations of the research ,the relationship between tomb and building adjacent is chamber mosque and minaret and two courtyards building are obvious and inalienable. Information was collected library studies and field observations and obtained results have been conducted through study, data analysis and comparative studies.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sangbast
  • Arsalan Jazeb tomb
  • Mill Ayaz
  • architecture and art of Ghazni