گونه‌شناسی جواب آواز در موسیقی کلاسیک ایرانی با خوانشی فرمالیستی مبتنی بر آشنایی‌زدایی مطالعه ‌موردی: جواب آوازهای آلبوم نوا مرکب‌خوانی


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 02 اردیبهشت 1405

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه موسیقی، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

2 گروه پژوهش هنر، دانشکده پژوهش‌های عالی هنر و کارآفرینی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.

چکیده
پژوهش حاضر به طبقه‌بندی، نام‌گذاری و تحلیل انواع جواب آواز در موسیقی کلاسیک ایرانی می‌پردازد. سازوآوازهای آلبوم نوا مرکب‌خوانی نمونه‌ای جامع و دقیق را از قالب‌های گونه‌شناسی جواب آواز ارائه می‌دهد؛ ازاین‌رو به‌عنوان مورد مطالعاتی در نظر گرفته شده است چرا که ضرورت‌های این پژوهش را در راستای اهداف علمی و عملی آن پوشش می‌دهد. گونه‌های مختلفی را برای طبقه‌بندی انواع جواب ‌آواز می‌توان در نظر گرفت و نام برد که در دسته‌بندی‌هایی که در ادامه آمده است، جای می‌گیرند. جواب آوازهای وابسته به عامل مُدال: مُد پرداز و مُد گردان، جواب آوازهای وابسته به عامل اوزان موسیقایی: موزون و نیمه‌موزون، جواب آوازهای مشابه با الگوهای ساختاری ادبی: واج‌آرا، مستزادی و تلمیحی - تضمینی، جواب آوازهای نزدیک‌مانده یا دورشده نسبت به آواز: موبه‌مو، دورگه و چندرگه. از اهداف دیگر پژوهش، تأکید بر اهمیت توازن آواز و جواب آواز در مقولة سازوآواز است. روش انجام پژوهش در این نوشتار، تحلیل تماتیک است که به‌منظور بررسی دقیق لایه‌های مختلف سازوآواز و به طور خاص جواب آواز و تشخیص روابط میان آنها به‌کارگرفته‌شده است. در این راستا، چارچوب نظری پژوهش بر پایة مفهوم آشنایی‌زدایی بنا شده است؛ بدین معنا که انواع جواب آواز به‌منظور شگردهایی برای برهم‌زدن انتظار شنیداری و برجسته‌سازی زبان موسیقی بررسی شده‌اند و از این منظر، تحلیل حاضر سویه‌ای بینارشته‌ای نیز پیدا می‌کند. طبقه‌بندی‌های پیشنهادی این پژوهش می‌تواند به فهم دقیق‌تر از ساختارهای اجرایی در همراهی‌های سازوآواز موسیقی کلاسیک ایرانی کمک کند و راهگشای پژوهش‌های آتی در این حوزه باشد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Typology of Javab-e Avaz in Iranian Classical Music through a Formalist Reading Based on Defamiliarization Case study on the Javab-e Avaz sections in the Nava-e Morakkabkhani album

نویسندگان English

Hossein Khoshchehrehziba 1
simin azaripour 2
1 Department of Music, Faculty of Architecture and Art, University of Guilan, Rasht, Iran
2 Department of Art Research, Faculty of Research Excellence in Art and Entrepreneurship.Art University of Isfahan Isfahan, Iran.
چکیده English

The focus of this study is on analyzing and classifying various types of javab-e avaz in Iranian classical music. The saz o avaz performances in the album Nava Morakkabkhani serve as a comprehensive and precise sample of typological forms of javab-e avaz; therefore, the album has been selected as the case study, since it fulfills both the scientific and practical objectives of the research in a reliable manner. Within this framework, different categories of javab-e avaz are identified and systematized as follows: responses dependent on modal factors (mod-pardaz and mod-gardan); responses dependent on metric factors (Mowzoon and Nimemowzoon); responses resembling literary formal patterns (Vajara, Mostazādi, and Talmihi/Tazmini); and responses that either remain close to or diverge from the vocal line (Moobemoo, Dorageh, and Chandrageh). Emphasizing the significance of balancing the vocal line and the javab-e avaz within the saz o avaz genre is another objective of the research, highlighting how they are mutually interdependent in shaping a coherent performance. Thematic analysis is utilized in the research to examine the complex and intricate structures of Saz O Avaz, with a particular emphasis on Javab-e Avaz and its internal connections with the vocal line. Defamiliarization is the basis of the theoretical framework, which translates Javab-e Avaz as a device that challenges auditory expectations and emphasizes musical language. From this perspective, the analysis also gains an explicitly interdisciplinary dimension. The proposed typologies therefore contribute to a deeper understanding of performance structures in saz o avaz within Iranian classical music and can open new directions for future scholarly research in this field.

کلیدواژه‌ها English

  • saz o avaz
  • typology of javab-e avaz
  • , javab-e avaz,
  • defamiliarization