هنر و تمدن شرق

هویت و مقاومت: تحلیل چیدمان «حکم نوری» مونا حاتوم در پرتو نظریۀ پانوپتیسم فوکو

https://doi.org/10.22034/jaco.2025.504021.1450
دوره 13، شماره 49
پاییز 1404
صفحه 44-53
هنر و تمدن شرق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

مجید اسدی فارسانی
راضیه مختاری دهکردی

گروه ارتباط تصویری، دانشکدۀ هنر، دانشگاه شهرکرد، ایران.

چکیده
چیدمان «حکم نوری» اثر «مونا حاتوم»، هنرمند فلسطینی- بریتانیایی، با بهره‌گیری از عناصر بصری و نمادین، مفاهیم نظارت، هویت و مقاومت را در بستر تجربۀ فلسطینی بازنمایی می‌کند اما تحلیل‌های مبتنی‌بر نظریۀ پانوپتیسم «میشل فوکو» در این اثر محدود است. این پژوهش با هدف تحلیل دقیق عناصر بصری حکم نوری و تبیین نقش آن‌ها در بازنمایی هویت و مقاومت به سه سؤال پاسخ می‌دهد: 1) چگونه عناصر بصری و نمادین این چیدمان، مفاهیم هویت و مقاومت را منتقل می‌کنند؟ 2) چگونه نظریۀ پانوپتیسم فوکو سازوکارهای نظارت در این اثر را روشن می‌سازد؟ 3) چگونه تجربۀ زیستۀ حاتوم به‌عنوان یک فلسطینی در تبعید در این اثر بازتاب می‌شود؟ روش پژوهش تحلیلی- بصری است و داده‌ها ازطریق تحلیل کیفی عناصر بصری اثر (قفس‌های مشبک فلزی، نور متحرک، سایه‌های متغیر) و مطالعۀ اسناد مرتبط جمع‌آوری شدند. تجزیه‌وتحلیل با تلفیق چهارچوب پانوپتیسم فوکو و تفسیر نمادپردازی‌های بصری انجام شد. نتایج نشان می‌دهند قفس‌های مشبک، استعاره‌ای از حصارهای سرزمین‌های اشغالی و محدودیت‌های هویتی و نور متحرک، نمادی از نظارت نظامی فراگیر است. حرکت بیننده میان قفس‌ها و مواجهه با سایه‌های پویا، مقاومتی نمادین بازآفرینی می‌کند که ریشه در تجربۀ تبعید حاتوم دارد. این چیدمان، هویت فلسطینی را با نقد جهانی ساختارهای قدرت پیوند می‌دهد و بیننده را به بازاندیشی در شرایط انسانی معاصر ترغیب می‌کند. این پژوهش بینش نوینی به نقش هنر معاصر در نقد قدرت و بازنمایی مقاومت ارائه می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

مونا حاتوم
حکم نوری
پانوپتیسم فوکو
هویت فلسطینی
مقاومت
میشل فوکو

عنوان مقاله English

Identity and Resistance: An Analysis of Mona Hatoum’s “Light Sentence” Installation through the Lens of Foucault’s Panopticism Theory

نویسندگان English

Majid Asadi Farsani
Razieh Mokhtari Dehkordi
Department of Graphic Design, Faculty of Arts, Shahrekord University, Iran.
چکیده English

“Light Sentence” (1992) by Mona Hatoum, a Palestinian-British artist, employs visual and symbolic elements to represent concepts of surveillance, identity, and resistance within the Palestinian experience. However, analyses applying Michel Foucault’s panopticism theory to this work remain limited. This research addresses three questions: 1) How do the installation’s visual/symbolic elements convey identity and resistance? 2) How does Foucault’s panopticism elucidate surveillance mechanisms in this work? 3) How does Hatoum’s lived experience as an exiled Palestinian manifest in this piece? Using visual-analytical methodology, data was collected through qualitative analysis of the work’s visual elements (metal mesh cages, moving light, shifting shadows) and related documents. Analysis integrated Foucault’s panoptic framework with visual symbolism interpretation. Results indicate the mesh cages metaphorize territorial occupation and identity constraints, while the moving light symbolizes pervasive military surveillance. Viewer movement through the cages and interaction with dynamic shadows recreates symbolic resistance rooted in Hatoum’s exile. This installation links Palestinian identity to a global critique of power structures, prompting viewers to reconsider contemporary human conditions. The study offers novel insights into contemporary art’s role in critiquing power and representing resistance.

کلیدواژه‌ها English

  • Mona Hatoum
  • Light Sentence
  • Foucault’s Panopticism
  • Palestinian Identity
  • Resistance
  • Michel Foucault
Adorno, T. W. (1978). Minima Moralia: Reflections from Damaged Life. Verso.
Archer, M. (2002). Art Since 1960. Thames & Hudson.
Ayad, M. (2015). Mona Hatoum: Turbulence. Art Asia Pacific.
Ball, H. (1916). Dada Manifesto. Cabaret Voltaire.
Brett, G. (1997). Mona Hatoum. Phaidon.
Corwin, W. (2016). Mona Hatoum. The Brooklyn Rail. https://brooklynrail.org/2016/06/artseen/mona-hatoum 
Deutsche, R. (1998). Evictions: Art and Spatial Politics. MIT Press.
Duchamp, M. (1957). The Creative Act. Art News. Art News.
Esmaili, N., & Hassanvand, M. K. (2018). A Study on new art media in the works of four contemporary international female artists. Glory of Art (Jelve-y Honar) Alzahra Scientific Quarterly Journal, 10(1), 21-33. https://doi.org/10.22051/jjh.2017.221. 
Foster, H. (1996). The Return of the Real: The Avant-Garde at the End of the Century. MIT Press.
Foucault, M. (1977). Discipline and Punish: The Birth of the Prison. Vintage Books.
Foucault, M. (1980). Power/Knowledge: Selected Interviews and Other Writings, 1972-1977. Pantheon Books.
Foucault, M. (1982). The Subject and Power. Critical Inquiry, 8(4), 777-795. https://doi.org/10.1086/448181 
Foucault, M. (1995). Discipline and Punish: The Birth of the Prison. Vintage Books.
Grave, G. (2001). Installation Art: A Critical History. Thames & Hudson.
Hatoum, M. (1995a). Measures of Distance. Whitechapel Gallery.
Hatoum, M. (1995b). Interview with Mona Hatoum. Whitechapel Gallery.
Jay, M. (1993). Downcast Eyes: The Denigration of Vision in Twentieth-Century French Thought. University of California Press.
Jones, A. (2004). Irrational Modernism: A Neurasthenic History of New York Dada. MIT Press.
Khalidi, R. (2010). Palestinian Identity: The Construction of Modern National Consciousness. Columbia University Press.
Krauss, R. (1979). Grids. MIT Press. https://www.jstor.org/stable/778321 
Linden, S. (2016). The Political in Contemporary Art: A Critical Analysis. Retrieved August 16, 2025, from https://ivypanda.com/essays/hatoums-light-sentence-and-the-20th-century-art/
Nayeri, F. (2015). Mona Hatoum: A Retrospective. Tate Publishing.
Pappe, I. (2006). The Ethnic Cleansing of Palestine. One world Publications.
Pourkasmaei, P., Nadalian, A., & Marasy, M. (2020). The concept of body in performance art based on Gilles Deleuze's theories. Journal of Fine Arts: Performing Arts & Music, 25(2), 15-24. https://doi.org/10.22059/jfadram.2020.270598.615270 
Richter, H. (1965). Dada: Art and Anti-Art. Thames & Hudson.
Said, E. (1990). Reflections on Exile and Other Essays. Harvard University Press.
Said, E. (1993). Culture and Imperialism. Knopf.
Said, E. (2000). Mona Hatoum: The Entire World as a Foreign Land. Harry N. Abrams.
Shohat, E. (2006). Taboo Memories, Diasporic Voices. Duke University Press.
Spence, R. (2016). Mona Hatoum: A Journey Through Exile. Tate Publishing.
Tate. (2013). Mona Hatoum: Light Sentence. Retrieved August 16, 2025, from https://www.tate.org.uk/art/artists/mona-hatoum-2365
Tzara, T. (2003). Seven Dada Manifestos and Lampisteries. Calder Publications.

صفحۀ اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما