خوانش شمایل‌‌نگارانۀ فرش جنگ افغانستان (مطالعۀ موردی: فرش جنگ با‌ موضوع مجنون در هیئت احمدشاه مسعود)

دوره 13، شماره 47
بهار 1404
صفحه 42-51

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

استادیار، دانشکدۀ فرش، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران.

چکیده
هنرها عموماً از اتفاقات مهم سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی جوامع متأثر می‌‌شوند. یکی از بهترین مثال‌‌ها در تأیید این موضوع، فرش‌‌های جنگ افغانستان است. در طرح این فرش‌‌ها عمدتاً از تصاویر عناصر و مؤلفه‌‌های مربوط‌به جنگ استفاده شده است. در گروهی از این فرش‌‌ها به تصویرپردازی از اشخاص مؤثر در جریان جنگ پرداخته‌‌اند. احمدشاه مسعود به‌عنوان یکی از شخصیت‌های تأثیرگذار در جنگ افغانستان، یکی از موضوعات مهم در فرش‌‌های تصویری افغانستان است. در نمونۀ مطالعه‌شده در این پژوهش، احمدشاه مسعود کنار مؤلفه‌‌های متعددی قرار گرفته است که در نگاه اول بی‌‌ربط به‌نظر می‌‌رسند. هدف از این پژوهش کشف ارتباط معنایی بین نقش‌مایه‌‌های مختلف موجود در متن است. در این راستا این پژوهش به‌دنبال پاسخ‌‌دهی به این سؤال کلی است که با تصویرپردازی شخصیت احمدشاه مسعود و سایر عناصر موجود در متن این فرش‌‌، انتقال چه پیامی مدنظر است؟ و یکی از فرش‌‌های جنگ افغانستان با موضوع احمدشاه مسعود با استفاده از رویکرد شمایل‌‌نگاری اروین پانوفسکی، در طی دو مرحله توصیف و تحلیل و با روش توصیفی- تحلیلی مطالعه شده است. روش گرد‌‌آوری اطلاعات از نوع کتابخانه‌‌ای است. طی بررسی‌‌های انجام گرفته با استفاده از رویکرد شمایل‌‌نگاری و بررسی معنایی و نمادین آیکون‌‌های موجود در متن تصویر، نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‌‌دهد این فرش پیامی ضمنی با استفاده از عناصر مختلف موجود در متن فرش را منتقل می‌‌کند. این فرش به‌نوعی یادآور داستان لیلی و مجنون است که این بار احمدشاه مسعود در نقش مجنون و تارک دنیا و عاشق کشورش به‌تصویر کشیده شده است. سایر عناصر موجود در متن فرش درواقع نمادهایی از آمال و آرزوهای مردم افغانستان است که در رؤیای کشوری آزاد هستند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Iconographic Reading of Afghan War Rug (Case Study: The War Rug with Ahmad Shah Massoud as Majnun)

نویسندگان English

Laleh Ahani
Azadeh Yaghoubzadeh
Assistant Professor, Faculty of Carpet, Tabriz Islamic Art University, Iran.
چکیده English

Arts are often influenced by significant political, social, economic, and cultural events within societies. One of the best examples confirming this notion is the Afghan war rugs. The designs of these rugs predominantly feature images of elements and motifs related to war. Among a subset of these rugs, there is a focus on depicting individuals influential in the course of the war. Ahmad Shah Massoud, as one of the key figures in the Afghan war, has been a recurring subject in Afghan pictorial rugs. However, in the rug analyzed in this study, Ahmad Shah Massoud is depicted alongside numerous elements that, at first glance, appear unrelated. This study aims to uncover the semantic connections between the various motifs present in the composition. This study seeks to answer the main question: what message is intended to be conveyed through the depiction of Ahmad Shah Massoud and the other elements present in this rug? The study examined one Afghan war rug featuring Ahmad Shah Massoud using Erwin Panofsky’s iconology approach, employing an iconographic method in two stages of description and analysis. The study employed a descriptive-analytical methodology and used a library study for data collection.  Through an iconographic approach and a semantic and symbolic analysis of the icons within the rug’s imagery, the findings reveal that the rug implicitly conveys a message through the diverse elements included in its composition. The rug evokes the tale of “Layla and Majnun,” with Ahmad Shah Massoud portrayed as Majnun—a world-renouncing lover of his country. The other elements in the rug symbolize the aspirations and dreams of the Afghan people, who long for a free nation.

کلیدواژه‌ها English

  • Afghan Pictorial Rugs
  • War Rugs
  • Ahmad Shah Massoud
  • Iconography
• آهنی، لاله؛ یعقوب‌زاده، آزاده و وندشعاری، علی. (1395). مطالعۀ قالی‌های درویشی دورۀ قاجار با تأکیدبر قالی‌های نورعلیشاهی. نشریۀ علمی پژوهش هنر، 6 (12)، 119- 129. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23453834.1395.6.12.9.4 
 • ریگستانی، صالح محمد. (1390). احمدشاه مسعود از ولادت تا شهادت. شاهد یاران، (65 و66)، 16- 27.
 • ضیایی، حسام و صفایی، علی. (1389). بررسی جامعه‌شناختی گفتمان‌های شعر جنگ تحمیلی. ادبیات پایداری، 1 (2)، 189- 218.
 • غلامزاده فرد، مژده؛ خدامی، علیرضا و جوکار، جلیل. (1395). قالی جنگ افغان: تجلی قدسیت و ایستادگی. نخستین همایش بین‌المللی هنر و صناعات در فرهنگ و تمدن ایرانی- اسلامی با تأکیدبر هنرهای رو به فراموشی. 
 • غلامزاده فرد، مژده و خدامی، علیرضا. (1394). بررسی نظریۀ بازتاب در قالی‌های جنگ افغانستان. دومین کنفرانس بین‌المللی علوم انسانی، روانشناسی و علوم اجتماعی. https://isnac.ir/XYZD-ZZEAC
 • کیهان‌پور، محسن و نعمت شهر بابکی، ابوالقاسم. (1397). فرش جنگ، فریاد بلند اعتراض با زبان تصویر. مطالعات شبه قارۀ دانشگاه سیستان و بلوچستان، 10(34)، 211- 234. https://www.doi.org/10.22111/jsr.2018.4071
 • نجاری سهل آباد، محمد. (1390). دانشنامۀ کشورها و قاره‌های جهان. امید مهر، مرندیز.
• Barmaki, Sh. (2020). Afghan Rugs Pattern in Visual Ethnographic Perspective. International Journal of visual and performing Arts, 2 (2), 96-104. http://dx.doi.org/10.31763/viperarts.v2i2.187 
• Bonyhady, T., Lendon, N., & Dhamija, J. (2003). The Rugs of War. Canberra.a
• Hashemi, Sh., & Colombani, M., (2009). Pour L›Amour De Massoud (A. Afshari,Trans.). Markaz. (Orginal work published 2006).6
• Keshavarz, H., & Marasi, M. (2012). The Study of the Evolution of the War Rugs in Afghanistan. Goljaam, 8 (21), 65-76. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20082738.1391.8.21.6.9 
• Mahmoodi, S. K. (2021). The Rhythms of Life as Elements of Providing Space in Afghanistan War Rugs on the Basis of Henri Lefebvre’s Theories. Goljaam, 17 (40), 99-118. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20082738.1400.17.40.4.8 
• Nasri, A. (2013). Reading Image with Erwin Panofsky.  Kimyai Honar, 2(6), 7-20. http://kimiahonar.ir/article-1-69-fa.html 
• Spooner, B. (2011). Afghan wars, oriental carpets, and globalization. Expedition, 53(1), 11-20.
• Storer, C. (2017). A short history of the weimar republic (H. Afshar, Trans.). Markaz. (Orginal work published 2013).3