هنر و تمدن شرق

نقش فضای جمعی مکان‌محور در توسعۀ منظر روستایی (موردپژوهی: روستاهای شهرستان کوهدشت)

https://doi.org/10.22034/jaco.2024.477437.1424
دوره 12، شماره 45
پاییز 1403
صفحه 38-47
هنر و تمدن شرق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سپیده بابازاده سلوط 1
آی سان شریفیان 2
کسری هنرور 3

1 دکتری معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 کارشناسی‌ارشد معماری منظر، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران.

3 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه معماری منظر، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران.

چکیده
روستا به‌واسطۀ کنش‌های متقابل تاریخی، هویتی، معنایی نوع متفاوتی از حیات جمعی را تجربه می‌کند. این رابطۀ محلی و خویشاوندی، لزوم توجه به فضاهای جمعی در روستا را دو چندان می‌کند. ازآنجاکه فضای جمعی بستری ارزشمند برای تجربۀ مکان در روستاست بررسی این موضوع و تحلیل مصداق‌ها در برنامۀ توسعه اهمیت و ضرورت می‌یابد. هدف از این پژوهش بررسی نقش فضاهای جمعی مکان‌محور در طرح توسعۀ روستاهای شهرستان کوهدشت است و سؤال اصلی این است که جایگاه فضای جمعی مکان‌محور در برنامه توسعۀ روستایی چیست؟ این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی با ماهیت کیفی و بر پایۀ مطالعات کتابخانه‌ای و بخش قابل‌توجهی براساس مطالعات و مشاهدات میدانی به انجام رسیده است. طرح هادی، نسخه‌ایی کوچک از طرح جامع شهری است که با نادیده‌گرفتن مفهوم فضای جمعی و تقلیل آن در برنامه‌ریزی به ویژگی‌های کالبدی و کارکردی باعث شده تا بُعد مکان و معنا در این فضاها تضعیف شود. براساس یافته‌ها، فضای جمعی روستا بر مبنای معنا شکل می‌گیرد و بعد در مسیر عملکرد و کالبد پیش می‌رود؛ جریانی خلاف آنچه در شهر انتظار می‌رود. علاوه‌بر نادیده‌گرفتن شاخصه‌های منحصربه‌فرد روستا، حذف الگوهای بومی، نادیده‌گرفتن مشارکت مردمی از مشکلات دیگری است که انتظار می‌رود در طرح‌های آتی توسعه دیده شود. ضمن اینکه بازآفرینی فضاهای جمعی روستایی، ملزم به شناخت و در نظرگرفتن شاخصه‌های مکان‌محور است. 

کلیدواژه‌ها

فضای جمعی
مکان
برنامۀ توسعۀ روستایی
طرح هادی
روستاهای کوهدشت

عنوان مقاله English

The Role of Place-based Social Space in the Development of Rural Landscape (Case Study: Villages of Kuhdasht County)

نویسندگان English

Sepideh Babazadeh Saloot 1
Aysan Sharifiyan 2
Kasra Honarvar 3
1 Ph.D. in Architecture, Faculty of Arts and Architecture, South Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 M.A. in Landscape Architecture, School of Architecture, College of Fine Arts, University of Tehran, Iran.
3 M.A. Student in Landscape Architecture, School of Architecture, College of Fine Arts, University of Tehran, Iran.
چکیده English

The village experiences a different type of social life due to historical, identity and meaning interactions. This local relationship doubles the need to pay attention to social spaces in the villages. Since the social space is a valuable platform for experiencing the place in the village, it becomes important and necessary to investigate this issue and analyze examples in the rural development plan. The purpose of this research is  investigation the role of place-baced social spaces in the development plan of the villages of Kuhdasht. And the main question is; What is the role of place-based socail space in rural development plan? This research has been done by descriptive analytical  and qualitative method and based on library studies and a significant part based on field studies and observations. Hadi’s plan is a small version of the city’s comprehensive plan, which by ignoring the concept of social space and reducing it to physical and functional features in planning, has weakened the dimension of place and meaning in these spaces. According to the findings, the social space of the village is formed on the basis of meaning, and then it goes in the direction of function and fabric,  contrary to what is expected in the city. In addition, ignoring the unique features of the village, removing local patterns, ignoring people’s participation are other problems that are expected to be seen in future development plans. In addition, re-creation of rural social spaces is required to recognize and consider place-based characteristics.

کلیدواژه‌ها English

  • Social space
  • Place
  • Rural development plan
  • Hadi plan
  • Kuhdasht villages
ابرقویی فرد، حمیده؛ برومند، هدیه؛ طایفه حسینلو، اردلان؛ لطیفی، محمد مهدی؛ نبئی، سیده یگانه و نیکزاد، غزل. (1399). فضای جمعی؛ مفهومی رو به زوال ارزیابی کیفیت اجتماعی فضاهای شهری در بافت تاریخی شهر گرگان. هنر و تمدن شرق، 8(28)، 23-32. https://doi.org/10.22034/jaco.2020.217608.1139
ابرقویی فرد، حمیده؛ منصوری، سید امیر و مطلبی، قاسم. (1401). مروری روایی بر نظریه‌های مرتبط با مفهوم فضای عمومی در شهر. باغ نظر، 19(116)، 85-102. https://doi.org/10.22034/bagh.2022.376257.5305
اژه، مارک. (1387). نامکان‌ها: درآمدی بر انسان‌شناسی سوپر مدرنیته (ترجمۀ منوچهر فرهمند). دفتر پژوهش‌های فرهنگی. (اثر اصلی منتشرۀ 1992)
امامزاده ابوالوفا. (بی.تا.). تاریخ مراجعه: زمستان 1402. قابل دسترس در: https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87_%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7
براتی، ناصر. (1383). جهان‌بینی کل‌نگر در برابر رویکرد جزءنگرانه در شهرسازی. باغ نظر، 1(1)، 7-24. https://www.bagh-sj.com/article_1491.html?lang=fa
پرتوی، پروین. (1382). مکان و بی‌مکانی، رویکردی پدیدارشناسانه. هنرهای زیبا، 14(14)، 40-50. https://journals.ut.ac.ir/article_10812.html
ترکمان، احمد؛ قائد، مجتبی و شمتوب، سوگل.(1396). پاتوق، فضای جمعی شهری و معماری و محل تعاملات اجتماعی و فرهنگی (نمونه‌موردی شهر برازجان). پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 8(31)، 225-248. https://jupm.marvdasht.iau.ir/article_2603.html
حسـنی میـانرودی، نسیم؛ ماجدی، حمید؛ سعیده زرآبادی، زهرا سادات و زیاری، یوسفعلی. (1396). واکاوی مفهوم خاطره جمعی و بازیابی آن در فضاهای شهری با رویکرد نشانه‌شناسی. باغ نظر، 14(56)، 17-32. https://www.bagh-sj.com/article_56136.html
حناچی، پیروز و کوششگران، علی اکبر. (1390). حفاظت و توسعه در بافت‌های باارزش روستایی. بنیاد مسکن انقلاب اسلامی.
حیدری، علی اکبر و بهدادفر، نازگل. ( 1395). بررسی وجوه مختلف معنای مکان از دید معماران و غیرمعماران. باغ نظر، 13(43)، 117-128. https://www.bagh-sj.com/article_41118.html
خسروآباد (کوهدشت). (بی.تا). تاریخ مراجعه: زمستان 1402. قابل دسترس در: https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AE%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF_(%DA%A9%D9%88%D9%87%D8%AF%D8%B4%D8%AA)
زارعی، یاسر. (1388). نقدی بر فرایند تهیۀ طرح هادی روستایی. مسکن و محیط روستا، 28(127)، 56-65. http://jhre.ir/article-۱-۶۱-fa.html
شریفی‌نیا، زهرا و حق نظری، سمیه. (1400). عوامل مؤثر در تقویت فضاهای عمومی در روستاهای استان لرستان. جغرافیا و توسعۀ ناحیه‌ای، 19(36)، 25-51. https://doi.org/10.22067/jgrd.2021.50694.0
شهرستان کوهدشت. (بی.تا). تاریخ مراجعه: زمستان 1402 . قابل دسترس در: https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%DA%A9%D9%88%D9%87%D8%AF%D8%B4%D8%AA
عزیزپور، فرهاد. (1392). ضرورت بازاندیشی فکری در تهیۀ طرح هادی روستایی. برنامه‌ریزی و توسعۀ کالبدی, 2(1)، 81-90. https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_2165.html
علی الحسابی، مهران و نگارش، نفیسه. (1389). تجلی فضای جمعی در سکونتگاه‌های روستایی. مسکن و محیط روستا، 29(132)، 29-38. http://jhre.ir/article-1-23-fa.html
لینچ، کوین. (1391). تئوری شکل خوب شهر (ترجمۀ سیدحسین بحرینی). دانشگاه تهران. (اثر اصلی منتشرۀ 1981)
مدنی‌پور، علی. (1387). فضاهای عمومی و خصوصی شهر (ترجمۀ فرشاد نوریان). شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری. (اثر اصلی منتشرۀ 2003)
مطیعی لنگرودی، سیدحسن. (1382). برنامه‌ریزی روستایی با تأکید بر ایران. جهاد سازندگی مشهد.
منصوری، سید امیر. (1402). نسبت توسعه با مفهوم سرزمینی. منظر، 15(64)، 3. https://doi.org/10.22034/manzar.2023.180070
نوربرگ شولتز، کریستیان. (1381). مفهوم سکونت: به‌سوی معماری تمثیلی (ترجمۀ محمود امیریار احمدی). آگه. (اثر اصلی منتشرۀ 1985)
Cruz, S. S., Roskamm, N., & Charalambous, N. (2018). Inquiries into public space practices, meanings and values.Journal of Urban Design, 23(6), 797-802. https://doi.org/10.1080/13574809.2018.1525289
Gehl, J. (1987). Life between buildings, using public space. Van Nostrand Reinhold Company.
Goheen, P.G. (1998). Public space and the geography of the modern city. Progress in Human Geoghraphy, 22(4), 479- 496. https://doi.org/10.1191/030913298672729084
Golany, G. (1996). Geo-space urban design. Wiley. https://books.google.com/books/about/Geo_Space_Urban_Design.html?id=daoCQs6hVGIC
Gustafson, P. (2001). Meanings of place: Everyday experience and theoretical conceptualizations. Journal of Environmental Psychology, 21, 5-16. https://doi.org/10.1006/jevp.2000.0185
Rajala, K., Sorice, M. G., & Thomas, V. A. (2020). The meaning(s) of place: identifying the structure of sense of place across a social–ecological landscape. People and Nature, 2(3), 718-733. https://doi.org/10.1002/pan3.10112
Relph, E. (1976). Place and Placelessness (Research in Planning and Design). SAGE. 
Tan, B., Wang, H., Ma, C., Wang, X., & Jiang, Z. (2021). Spatial and temporal measurement of the interaction between the county economy and rural transformation in xinjiang, china. Sustainability, 13(9), 5318. https://doi.org/10.3390/su13095318

صفحۀ اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما