هنر و تمدن شرق

دیالکتیک آشکار و پنهان‌سازی: بازنمایی چهره به‌مثابه یک منظر زیباشناسانه در فیلم شیرین (1387)

https://doi.org/10.22034/jaco.2024.415570.1350
دوره 12، شماره 44
تابستان 1403
صفحه 44-53
هنر و تمدن شرق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

علیرضا صیاد 1
جواد نعمت اللهی 2

1 دانشیار گروه سینما، دانشکدۀ سینما تئاتر، دانشگاه هنر، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشکدة هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

چکیده
عباس کیارستمی در فیلم شیرین (1387)، تعدادی از ستارگان زن سینمای ایران را در جایگاه تماشاگر قرار داده و واکنش‌شان به فیلمی فرضی را در نماهایی که غالباً نمای نزدیک هستند، ضبط می‌کند. کیارستمی با تمهیدی که به‌کار می‌گیرد این چهره‌های خاص را به منظر زیباشناسانه و ابژه‌های هنری برای تأمل مخاطب، بدل می‌کند. این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است و با وام‌گیری از مباحث تام‌گانینگ و جولیانا برونو، به اهمیت چهره و چهره‌شناسی در سینمای اولیه می‌پردازد؛ سپس، فراخوانی این زیبایی‌شناسی را در شیرین بررسی می‌کند. این پژوهش ادعا می‌کند کیارستمی با قراردادن ستارۀ سینمایی در جایگاه تماشاگر فیلم فرضی روی پردۀ سینما و دادن امکان آشکارسازی شخصیت او به مخاطب فیلم شیرین، از جایگاه ستارۀ سینمایی، افسانه‌زدایی می‌کند. اما این رابطه یک‌طرفه نمی‌ماند و همین‌که منظر پیش رو، نه از آن مخاطب عادی بلکه از آن ستارگان سینمایی ا‌ست، و با یادآوری خاطرات سینمایی در ذهن مخاطب، از فیلم‌ها و شخصیتی که ایشان رقم زده‌اند، مجدداً از آن‌ها افسانه‌سازی می‌شود. اینکه افرادی که به تصویر کشیده می‌شوند، هنرپیشگانی هستند که مهارت بالایی در ایفای نقش و اتخاذ ماسک بر چهره دارند، اطمینان مخاطب در خوانش و نفوذ به فضای تصویری ایشان را هم در این مورد، و هم در کل، در خاطرات سینمایی که بازخوانی می‌شوند، مخدوش می‌کند. بازی که کیارستمی بین مخاطب و این ستارگان می‌چیند، در کنار افشاگری و تخریب روابط پیشین این دو، مخاطب را وامی‌دارد با مونتاژ لحظات گسسته‌ای که در این فضای موزه‌مانند با آن‌ها مواجه می‌شود و خاطرات فردی-جمعی سینمایی که تداعی می‌شوند، فیلم شیرین را در ذهن خود بسازد و این فیلم ذهنی، تاریخی شخصی و متفاوت از سینمای ایران می‌شود که اهمیت و عدم امکان‌ طرد و حذف ستارگان زن سینمای ایران را یادآوری می‌کند.

کلیدواژه‌ها

فیلم شیرین (1387)
عباس کیارستمی
منظر چهره
چهره‌شناسی
سینما و موزه

عنوان مقاله English

Dialectic of Revelation and Concealment: A Representation of the Face as an Aesthetic Landscape in the Film Shirin (2008)

نویسندگان English

Alireza Sayyad 1
Javad Nematollahi 2
1 Associate Professor, Faculty of Cinema and Theater, University of Art, Tehran, Iran.
2 Ph.D. Candidate, Art Studies, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
چکیده English

In Shirin (2008), Abbas Kiarostami places several of Iran’s female cinema stars in the position of spectators and records their reactions to a hypothetical film through predominantly close-up shots. Kiarostami transforms these distinctive faces into objects of aesthetic contemplation and artistic reflection through his approach. This descriptive-analytic study, draws on the discussions of Tom Gunning and Giuliana Bruno regarding the significance of physiognomy in early cinema, and then examines the invocation of this aesthetics in Shirin. The research asserts that by positioning the film star as the audience of an imaginary film, and giving Shirin’s audience the opportunity to reveal her personality by means of reading her face, the film demystifies the status of the cinematic star. However, this relationship doesn’t remain one-sided, since both the mere fact that these close-ups, portray not the ordinary viewers but the film stars, as well as the recollection of cinematic memories associated with the films and characters they have shaped, once again ascends these stars to the status of myths. Moreover, the depiction of individuals who possess a high skill in adopting roles and masks, complicates the audience’s confidence in interpreting and penetrating their visual space, both in this instance and in the cinematic memories that are conjured. The interplay Kiarostami orchestrates between the viewer and these stars, alongside revealing and dismantling their previous relationships, compels the viewer to construct Shirin in their mind through a montage of fragmented moments encountered in this museum-like space and the collective-individual cinematic memories evoked. This mental film becomes a personal and distinct history of Iranian cinema, underscoring the importance and the impossibility of excluding Iran’s female cinema stars.

کلیدواژه‌ها English

  • Film Shirin (2008)
  • Abbas Kiarostami
  • Landscape of the Face
  • Physiognomy
  • Cinema and Museum
• بالاژ، بلا. (1398). فیلم: تکامل و جوهر یک هنر نو (ترجمة مرتضی لطیفی نظامی). افراز. 
• بنیامین، والتر. (1366). نشانه‌ای به رهایی (ترجمة بابک احمدی). نشر مرکز.
• نگاهی به فیلم شیرین «کیارستمی» و حواشی آن. (بی. تا). تاریخ مراجعه 08/03/1400 قابل دسترس در: https://seemorgh.com/culture/cinema/cinema-articles/55015-55015/
• Aumont, J. (2003). The Visual Turn: Classical Film Theory and Art History. Rutgers University Press.
• Balazs, B. (1952). Theory of the Film: Character and Growth of a New Art. Dennis Donson LTD.
• Bazin, A. (2005). What Is Cinema (Vol. 1). University of California Pres.  
• Benjamin, W. (2005). Little history of photography. In M. Jennings, M. Bullock, & H. Eiland (Eds.), Walter Benjamin: Selected Writings, Vol. 2: Part 2. The Belknap Press of Harvard University Press. 
• Bordwell, D. (2009). The movie looks back at us.  Retrieved November 4, 2021, from: http://www.davidbordwell.net/blog/2009/04/01/the-movie-looks-back-at-us/
• Bruno, G. (2002). Atlas of Emotion: Journeys in Art, Architecture, and Film. Verso.
• Bruno, G. (2007). Public Intimacy: Architecture and the Visual Arts. MIT Press.
• Bruno, G. (2014). Surface: Matters of Aesthetics, Materiality, and Media. University of Chicago Press.
• Davis, T. (2003). The Face on the Screen: Death, Recognition & Spectatorship. Intellect.
• Deleuze, G. (1986). Cinema 1: The Movement-Image. University of Minnesota Press.
• Deleuze, G. (1986). Cinema: the time-image (Vol. 2). University of Minnesota Press.
• Deleuze, G. (1987). A Thousand Plateaus: Capitalism and Schizophrenia. University of Minnesota Press.
• Elsaesser, T., & Hagener, M. (2015). Film theory: An introduction through the senses. Routledge.
• Gilloch, G., &  Benjamin, W.  (1996). Myth and Metropolis: Walter Benjamin and the City. Polity Press.
• Gray, R. T. (2004). About Face German Physiognomic Thought from Lavater to Auschwitz. Wayne State University Press.
• Gronstad, A. (2016). Film and the Ethical Imagination. Springer.
• Gunning, T. (2004). The Mind of Modernism: Medicine, Psychology, and the Cultural Arts in Europe and America. Stanford University Press.
• Gunning, T. (2018). The Cinema of Attraction: Early Film, Its Spectator and the Avant-Garde. The Animation Studies Reader, 17–27.
• Hake, S. (1997). The Image in Dispute: Art and Cinema in the Age of Photography. University of Texas Press. 
• Hansen, M. (1993). Early cinema, late cinema: permutations of the public sphere. Screen, 34(3), 197–210. https://doi.org/10.1093/screen/34.3.197.
• Koch, G. (1987). Béla Balázs: the physiognomy of things (M. Hansen, Trans.). New German Critique, (40), 167-177. https://doi.org/10.2307/488137
• Naficy, H. (2011). A Social History of Iranian Cinema, Vol. 2: The Industrializing Years, 1941–1978. Duke University Press.
• Saljoughi, S. (2012). Seeing, Iranian Style: Women and Collective Vision in Abbas Kiarostami’s Shirin. Iranian Studies, 45(4), 519-535. https://doi.org/10.1080/00210862.2012.673826
• Siegel, J. T. (1999). Georg Simmel Reappears: The Aesthetic Significance of the Face. Diacritics, 29(2), 100-113. https://www.jstor.org/stable/1566457
• Stead, N. (2004). On the Object of the Museum and its Architectur (Unpublished Doctoral dissertation). University of Queensland, Queensland, Australia.
• Steimatsky, N. (2017). The Face on Film. Oxford University Press.
• Talattof, K. (2011). Modernity, Sexuality, and Ideology in Iran: The Life and Legacy of a Popular Female Artist. Syracuse University Press.
• Utterson, A. (2016). On the Movie Theater as Haunted Space: Spectral Spectatorship and Existential Historiography in Abbas Kiarostami’s Shirin (2008). Quarterly Review of Film and Video, 33(8), 1-22. http://dx.doi.org/10.1080/10509208.2016.1144030

صفحۀ اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما