بررسی معماری بادپایه و راهکارهای به‌کارگیری آن در خانۀ فکری بندر لنگه

دوره 12، شماره 44
تابستان 1403
صفحه 20-29

نوع مقاله : مطالعۀ موردی

نویسنده

دانشجوی کارشناسی ارشد معماری منظر، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران.

چکیده
طراحی اقلیمی در یک منطقه، نقش بسزایی در شرایط آسایش محیطی دارد. در مناطقی با اقلیم خاص، این موضوع مهم‌تر است. باد نقش بسیار مهمی در شکل‌گیری فرم شهر، جهت‌گیری و عرض معابر، قرارگیری خانه‌ها و گونۀ مسکن منطقه دارد. در مناطق ساحلی، گرما و رطوبت دو عامل اقلیمی غالب محسوب می‌شوند و باد پاسخ مشترکی برای کنترل این دو عامل است. مردم بومی با راهکارهایی سعی در استفاده‌ از باد برای ایجاد تعادل دمایی داشته‌اند. خانۀ فکری یکی از شاخص‌ترین خانه‌هایی است که رویکرد استفاده از باد را به‌عنوان یک عنصر اقلیمی برای رسیدن به آسایش دمایی پیش گرفته است. در خانۀ فکری راهکارهای متنوعی برای ایحاد تعامل بین باد و فضاهای خانه استفاده شده ‌است. در این پژوهش به بررسی و تحلیل تأثیر باد بر شکل‌گیری معماری بادپایه و راهکارهای به‌کارگیری آن در خانۀ فکری بندر لنگه پرداخته شده ‌است. مطالعات و مشاهدات میدانی نشان می‌دهد در معماری بومی بندر لنگه، راهکارهای متفاوتی برای استفاده از باد در سکونتگاه‌‌ها استفاده شده ‌است که احیا و به‌روزرسانی آن‌ها می‌تواند پاسخ مناسبی برای چگونگی استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر در بندر لنگه باشد. در این پژوهش از روش مشاهدۀ میدانی، مطالعۀ کتابخانه‌ای و تفسیر اطلاعات و استدلال شهودی برای مطالعۀ راهکار‌های به‌کارگیری معماری بادپایه در خانۀ فکری استفاده شده ‌است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‌دهد، در معماری بادپایه خانۀ فکری چند مؤلفۀ اساسی از جمله هندسه، اختلاف سطح، تعریف فضا با مقیاس و کاربردهای مختلف که در فرم‌های متنوعی از فضا مشاهده شده، قابل ارزیابی است. طراحی اقلیمی متناسب با جریان باد در ویژگی‌هایی همچون برونگرایی جداره‌های بیرونی، درونگرایی فضاهای داخلی، تغییر شکل و ابعاد بادگیر و مطابقت آن با اقلیم، قراردادن فضاها در مسیر باد، ایجاد اختلاف سطح در خانه و ایجاد تهویه طبیعی تبلور پیدا کرده ‌است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An Investigation of Wind-Powered Architecture in the ‘House of Fekri’ in Bandar Lengeh Port

نویسنده English

Saba Jafari
M.A. Student in Landscape Architecture, Faculty of Architecture, College of Fine Arts, University of Tehran, Iran.
چکیده English

The climatic design of a region contributes to its environmental comfort conditions. In regions with a special climate, this issue is of greater importance. Wind plays a very crucial role in the form of the city, the orientation and width of roads, the location of houses, and the type of housing in the region. In coastal areas, heat and humidity are two dominant climatic factors that are controlled by winds. Local people have tried to use the wind to balance the temperature. The ‘House of Fekri’ is one of the most prominent houses that has adopted the approach of using wind as a climatic element to achieve temperature comfort. In this house, various strategies have been used to create interaction between the wind and the spaces of the house. This study attempts to examine the impact of wind on the formation of wind-supported architecture and scrutinizes its application in Bandar Lengeh. The ‘House of Fekri’ has been investigated and analyzed. Studies and field observations show that in the vernacular architecture of Bandar Lenge, different strategies have been used to use winds in settlements, and the revival and updating of those strategies contribute to renewable energy in Bandar Lenge. This study employed field observation, library study, data interpretation, and intuitive reasoning to study the strategies used for applying wind-powered architecture in the ‘House of Fekri’ . The results of this research show that several basic components, such as geometry, level difference, definition of space based on a scale, and different applications, can be evaluated in the wind-powered architecture of the ‘House of Fekri’ . Climatic design aligned with the wind flow can be reflected in features such as the extroversion of external walls, introversion of internal spaces, changes in the shape and dimensions of the wind catcher and its compliance with the climate, the spaces placed in the direction of the wind, a level difference created in the house, and natural ventilation use.

کلیدواژه‌ها English

  • Wind-Supported Architecture
  • Wind Catcher
  • Wind
  • Bandar Lange
  • Hot and Humid Climate
• حائری مازندرانی، محمدرضا. (1388). خانه، فرهنگ، طبیعت در معماری ایران. مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری.
• رنجبر، احسان؛ پورجعفر، محمدرضا و خلیجی، کیوان. (1389). خلاقیت‌های طراحی اقلیمی متناسب با جریان باد در بافت قدیم بوشهر. باغ نظر، 7(13)، 17-34. 
• سلیمیان، ندا و حجازی کناری، سیدرضا. (1395). توجه به طبیعت و سیستم‌های پایدار در معماری بومی ایران نمونه موردی: بنای فکری. دومین کنفرانس بین‌المللی یافته‌های نوین پژوهشی در مهندسی عمران، معماری و مدیریت شهری. تهران.
• شاعری، جلیل؛ یعقوبی، محمود؛ علی آبادی، محمد و وکیلی نژاد، رزا. (1396). بررسی دما، رطوبت نسبی و سرعت جریان باد در ساختمان های سنتی مسکونی بوشهر در فصل گرما (نمونه موردی عمارت گلشن و عمارت دهدشتی). نشریه هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، 22(4)، 93-105. http://doi.org/10.22059/jfaup.2018.229533.671660
• قبادیان، وحید. (1392). تحلیل اقلیمی ساختمان‌های پایدار سنتی در ایران. مؤسسۀ چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.
• کسمایی، مرتضی. (1392). اقلیم و معماری. نشر خاک.
• کنگی نژاد، محسن و عطاریان، کوروش. (1395). طبیعت‌گرایی در معماری بندرلنگه (نمونه موردی خانۀ فکری). دومین همایش ملی عمران، معماری، شهرسازی و مدیریت انرژی، اردستان.
• محمودی، بهناز؛ مفیدی شمیرانی، سیدمجید. (1387). تحلیلی بر گونه‌شناسی معماری بادگیرهای یزد و یافتن گونۀ بهینۀ کارکردی، نشریه هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، (36)، 27-36. 
• مهدوی نژاد، محمدجواد و جوانرودی، کاوان. (1390). مقایسه تطبیقی اثر جریان هوا بر دوگونه ی بادگیر یزدی و کرمانی. نشریه هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، 3(4) ، 69-80. https://dorl.net/dor/20.1001.1.22286020.1390.3.4.6.6
• نایبی، فرشته. (1381). حیات در حیاط، حیاط در خانه‌های سنتی ایران. مؤسسۀ انتشارات نزهت سبز، تهران.
• نوربخش، حسین. (1358). بندر لنگه در ساحل خلیج فارس. سازمان چاپ و انتشارات، تهران.
• نیکقدم، نیلوفر. (1392). الگوی فضاهای نیمه‌باز خانه‌های بومی دزفول، بوشهر و بندرلنگه در ارتباط با مولفه‌های اقلیم محلی. نشریه هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، 18(3)، 54-69. https://doi.org/10.22059/jfaup.2013.51319 
• هدایت، اعظم و طبائیان، سیده مرضیه. (1394). بررسی عناصر شکل‌دهنده و دلایل وجودی آن‌ها در خانه‌های بافت تاریخی بوشهر. معماری اقلیم گرم و خشک، 3(3)، 35-52. https://dorl.net/dor/20.1001.1.26453711.1394.3.3.3.2
• یزدی، یاسمن؛ مفیدی شمیرانی، سید مجید و اعتصام، ایرج. (1400). بررسی رابطة اجزای کالبدی خانه‌های بومی اقلیم گرم و خشک ایران (مطالعة موردی: خانه‌های قاجاری یزد). باغ نظر، 18(96) ، 76-59.https://doi.org/10.22034/bagh.2020.170445.3984
• Givoni, B. (1998). Climate considerations in building and urban design. John Wiley & Sons.
• Hidayahtuljamilah Ramli, N. (2012). Re-adaptation of Malay House Thermal Comfort Design Elements into Modern Building Elements – Case Study of Selangor Traditional Malay House & Low Energy Building in Malaysia. Iranian (Iranica) Journal of Energy & Environment, 3(5), -.
• Montazeri, H., & Azizian, R. (2008). Experimental study on natural ventilation performance of one-sided wind catcher. Building and Environment, 43(12), 2193-2202. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2008.01.005