مطالعۀ تطبیقی ایکات ایران (یزد) و ازبکستان از منظر رنگ و نقش

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر دکتری تاریخ تطبیقی- تحلیلی هنر اسلامی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.

2 استادیار، دانشکدۀ هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.

10.22034/jaco.2022.325930.1230

چکیده

ایکات یکی از منحصربه‌فردترین پارچه‌ها در جهان است که روش بافت و نقش‌اندازی روی آن با دیگر پارچه‌ها متفاوت است. دستبافته‌های ایکات منسوجات طرح‌داری هستند که با گره‌زدن و مقاوم‌ساختن در برابر رنگ‌کردن تار و یا رنگ‌کردن تار قبل از بافتن تولید می‌شوند، تکنیکی که در بسیاری از نقاط جهان شناخته‌شده است. این بافته در کشورمان با نام «دارایی» شناخته می‌شود. هدف اصلی در این پژوهش، شناسایی تفاوت‌ها و شباهت‌های میان پارچه‌های دستباف ایکات یزد و ازبکستان است که زمانی در‌یک جغرافیای فرهنگی وجود داشتند. پژوهش حاضر در پی پاسخ به این سؤال است که میان نقوش و رنگ ایکات‌های ایران و ازبکستان چه شباهت‌ها و چه تفاوت‌هایی وجود دارد؟ این پژوهش به شیوة توصیفی- تحلیلی با رویکرد تطبیقی و با بهره‌گیری ازمنابع کتابخانه‌ای صورت گرفته است. یافته‌های این پژوهش حاکی از آن است که ایکات ازبکستان از منظر رنگ و نقش تنوع گسترده‌تری دارد و رنگ‌های به‌کاررفته در ایکات ازبکستان درخشان‌تر هستند اما ایکات یزد از تنوع رنگ و نقش کمتری برخوردار است و بیشتر از نقوش هندسی در آن استفاده شده است. زمینة پارچه‌های ازبکستان از نقوش پرشده است اما زمینة پارچه‌های یزد خلوت بوده و فضاهای خالی در آنها دیده می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Comparative Study between the Colors and Patterns of Ikats in Iran and Uzbekistan

نویسندگان [English]

  • Zahra Shafie 1
  • Khashayar Ghazizadeh 2
1 Ph.D. Student in Comprative & Analytical History, Shahed University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Faculty of Art, Shahed University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Ikat is one of the most exclusive fabrics in the world containing a different weave and etching compared with others. Ikat artifacts are patterned textiles produced by knitting and making the wrap resistant to being dyed or dyeing the wrap before being knitted; this technique is known in most parts of the world. This textile is known as “Darayi” in Iran. The current research aims to identify the similarities and differences between hand-woven fabrics of Iran and Uzbekistan back in the time when both countries shared the same cultural geography. The current research aims to examine what differences and similarities are found between the patterns and colors of Ikats in Iran and Uzbekistan. This research is descriptive and analytical employing a comparative approach and library resources. The findings of this research reveal that Uzbekistan’s Ikat is more varied in terms of colors and patterns. In addition, the colors used in Uzbekistan’s Ikat are brighter. However, Ikat in Yazd consists of fewer variant colors and patterns and contains geometric designs. Although the fabric background, in Uzbekistan, is full of patterns, in Yazd, the aforementioned fabric is not filled with any patterns and some space can be observed.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ikat artifact
  • Color and pattern
  • Yazd
  • Uzbekistan
  • امینی، سارا. (1399). مطالعه تحلیلی نقشمایه‌های دارایی بافی یزد از منظر نشانه شناسی. پژوهش در هنر و علوم انسانی، 5 (9)، 61-68.
  • حسینی راد، عبدالحمید. (1384). شاهکارهای نگارگری ایران. تهران: موزة هنرهای معاصر تهران/ مؤسسة توسعة هنرهای تجسمی.
  • دهخدا، علی اکبر. (1341). لغت‌ نامة دهخدا. تهران: سیروس.
  • رمضانخانی، صدیقه. (1378). هنر نساجی در شهر یزد. یزد: سبحان نور.
  • شریفی مهرجردی، علی اکبر. (1392). هنر نساجی و پارچه‌بافی یزد در دورة درخشان صفوی. چیدمان، 2 (2)، .
  • طالب‌پور، فریده. (1387). گنجینه‌های ازیادرفتة ایران. (ج. 3). تهران: فرهنگستان هنر.
  • عمید، حسن. (1345). فرهنگ فارسی عمید. ج. 1. تهران: امیرکبیر.
  • کریم‌‍نژاد، محمدمهدی. (1388). گنجینه‌های ازیادرفتة ایران. ( ج. 3). تهران: فرهنگستان هنر.
  • کلاک، جی. (1342). سیری در صنایع دستی ایران. تهران: بانک ملی.
  • گرگویی، حسین. (1380). دارایی بافی و احرامی بافی. یزد: سازمان صنایع دستی یزد.
  • گیلو، جان. (1397). پارچه‌های جهان اسلام (ترجمة کوروش محمودی و بیژن شادپی). تهران:‌ جمال هنر.
  • مقنی‌پور، مجیدرضا و اشعاری، محمود. (1392). واکاوی شیوة نقش‌اندازی در دارایی بافی. پژوهش هنر، 1 (4)، .
  • نصیری آسایش، محمدرضا. (1396). مقایسة ایکات ایران با هند (پایان‌نامة منتشرنشدة کارشناسی ارشد). دانشکدة هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر تهران، تهران.
  • نفیسی، علی اکبر. (1343). فرهنگ نفیسی. (ج. 2). تهران: کتابفروشی خیام .
  •  
  • Abdul Ghani, A., Turab Sutarwala, Z. & Abdul Rahim, J. (2006). Abrbandi. Malaysia: The Islamic Arts Museum.
  • Cooper, I. & Gillow, J. (1996). Arts and crafts of India. London, United Kingdom: Thames and Hudson.
  • Crill, R. (1998). Indian Ikat textiles. London, United Kingdom: Thames and Hudson.
  • Dusenbury, M. (2008). Atlas Today: Patterns of Production, Bazaars and Bloomingdales.Uzbekistan and Xinjiang, China,: University of Kansas.
  • Fitz Gibbon, K. & Hale, A. (1997). Ikat: Silks of Central Asia. London, Laurence King :The Guido Goldman Collection.
  • Gibbon, K. (1997). Andrew, Hale, Ikat: splendid silks of central Asia: The Guido Goldman collection, Laurence king in association with Alan Marcuson.
  • Hann, M. A. (2013). Origins of central Asian silk ikats. The Research Journal of the Costume Culture, 21(5), 780-791.
  • Ludington, S. (2014). Painted Clouds: Uzbek Ikats as a Case Study for Ethnic Textiles Surviving and Thriving Culturally and Economically in the 21st Century, Textile Society of America Symposium Proceedings. Paper 906.
  • Tamburini, D., Breitung, E., Mori, C., Kotajima, T., Clarke, M. L. & McCarthy, B. (2020). Exploring the transition from natural to synthetic dyes in the production of 19th-century Central Asian ikat textiles. Heritage Science, 8(1), 1-27.
  • WELCOME TO ALESOUK. (n.d.). Retrieved March 10, 2022, from www.alesouk.com
  • MEET Rosuljon. (n.d.). Retrieved March 10, 2022, from https://www.wanderingsilk.org/meet-the-makers-uzbek-ikat
  • Ikat Fabrics. (n.d. B). Retrieved March 10, 2022, from www.maisonouzbek.com/en/arts-and-cultures/ikatfabrics/
  • Ikat Fabrics. (n.d. A). Retrieved March 10, 2022, from www.uzbekalive.com/shop/ikat-fabrics.Ikat-fabrics-c52985136
  • Ikat From Uzbekistan. (n.d.). Retrieved March 10, 2022, from www.internationalwardrobe.com/lexicon-2/ikat-aus-usbekistan-2/