تحلیل ژئوماتیک زمین‌سیمای مرگ در عصر آهن قاراداغ مرکزی؛ آذربایجان، شمال‌غربی فلات ایران‌

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

باستان‌شناس آزاد

چکیده

در این مقاله زمین‌سیمای مرگ عصرآهن در ناحیه قاراداغ مرکزی آذربایجان شرقی مطالعه می‌شود. ناحیه کوهستانی قاراداغ مرکزی در گروه اقلیم‌های صعب نیمه‌خشک طبقه‌بندی می‌شود این ناحیه در دوران پیش‌ از تاریخ یکی از معابر اصلی دسترسی شرق دریاچه ارومیه به قفقاز جنوبی بوده است. بر اساس شواهد حاصل از بررسی‌های باستان‌شناختی، در این ناحیه در طی عصرآهن بیش از همه با نظام‌های معیشتی غیروابسته به سکونتگا‌ه‌های پایدار مواجه هستیم که به استثنای قبور و برخی شواهد سکونت موقت، به ‌ندرت شواهد مادی چندانی از خود برجای نگذاشته‌اند. ویژگی‌های بوم‌شناختی و فقرخاک‌های مناسب برای کشاورزی از شکل‌گیری و توسعه نظام‌های سکونتگاهی در این ناحیه جلوگیری کرده است. مجموعه آثار باستان‌شناختی این ناحیه، بر اساس گونه‌شناسی قطعات سفالی و شکل قبور، در افق دوره آهنI-II قرارمی‌گیرد. زمین‌سیمای مرگ به پژوهش در زمینه نسبت بین شواهد تدفینی و زمین‌سیمای جغرافیایی در زمینه‌های اجتماعی و ایدئولوژیک می‌پردازد. نکته‌ای که در نسبت میان قبور باستانی و محیط بیش از همه اهمیت دارد، تصادفی نبودن مکان‌گزینی آن‌ها است. در این زمینه، با بهره‌گیری از نظام اطلاعات جغرافیایی می‌توان منطق حاکم بر پراکنش قبور این ناحیه را روشن ساخت و به تفسیر آن‌ها از منظر اجتماعی و ایدئولوژیک اقدام کرد. در راستای نیل به این مقصود، اطلاعات محیطی و فرهنگی قبور و محوطه‌های محصور این ناحیه مطالعه و مورد تجزیه و تحلیل قرارگرفت. مهمترین شاخصه پراکنش قبور در زمین‌سیمای مرگ این ناحیه، آن باشد که هر یک از گونه‌های مختلف این قبور را، گروه‌های قومی-اجتماعی متفاوتی علامت‌گذاری کرده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A geomatics of Landscape of Death in Iron Age; Central Qara Daq; East Azerbaijan

نویسندگان [English]

  • Vahid Askarpour
  • Arash Tirandaz Lalezari
فارغ‌التحصیل دانشگاه آزاد اسلامی
چکیده [English]

The paper aims to study landscape of death of Iron age in Central Qaradaq region, East Azerbaijan. The region is one of severe and semiarid landmasses of northwestern Iranian Plateau, consisted of narrow valleys, sharp slopes and a steppe condition. During middle Holocene, the region was a natural track, connecting Urmia basin with south Caucasus. The initial archaeological survey of the region reveals a subsistence system which is mainly based on nomadic pastoralism during Iron age, most of material manifestations of which remained in the shape of burials of different kinds with some characteristic potsherds. Ecological situations as well as the poverty of fertile soils in the region has prevented any higher permanents settlement systems to rise. Landscape of death is an investigation of possible relationships between burial evidence and geographical attributes in social and ideological terms. The most important point in regard with such relationship is that their distribution across the environment was not accidental. Using GIS can make it possible to reveal the logic behind of distribution of Iron age burials over Central Qaradaq and its interpretations in social and ideological terms. To achieve this environmental and cultural information of both burials and fortified sites was analyzed. According to results, the main characteristics of Iron age graves distribution within central Qaradaq landscape is that different kinds of graves would be embarked different kinds of socio-ethnic groups.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Landscape of Death
  • Iron Age
  • Central Qaradaq
  • Archaeological Distribution
  • Geomatics