پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظرهنر و تمدن شرق2345-6612145220260622Iranian Civilizational Continuity and the Progressive Logic of Spaceتداوم تمدنی ایران و منطق پیشروندۀ فضا5524655510.22034/jaco.2026.246555FAرضاکسرویگروه معماری منظر، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایرانJournal ArticleIran is, first and foremost, a name; yet there exists a profound reality to which this name refers. This reality- its name invoked more than eight hundred times in the Shahnameh- has repeatedly fallen prey to foreign invasions over the course of many centuries. Nonetheless, despite political crises and ruptures, continuity has been preserved within the cultural strata of this land-a continuity of essence that, though quiet and gradual, has always been characterized by the accumulation of experience and the transmission of knowledge across generations. One of the most significant arenas for observing this continuity is the history of space in Iran. In the Iranian tradition, a building was never merely a structural volume, a garden was not simply a green space, and a city was not just a collection of physical elements. These three, in truth, constitute different scales of a shared logic-a logic founded upon meaning, geometric order, water engineering, the precise relationship between the built environment and the natural landscape, and the rational organization of collective life. In Iranian architecture, one can discern a clear trajectory of transmission, refinement, and evolution of technical knowledge. Fundamental archetypes that emerged in pre-Islamic eras did not perish in subsequent periods; rather, they expanded into new paradigms. The evolution of the iwan, the progression of spatial roofing systems, the advancement of dome-construction techniques, and the increasing complexity of the relationship between structure and ornament all demonstrate that Iranian architecture has adhered to a logic of accumulation and progression. This progress cannot be observed solely in architectural construction. The very principles operating at the scale of the individual building persist at the urban scale, albeit in an expanded dimension. Throughout history, the Iranian city has existed as an interwoven structure of the bazaar, the congregational mosque (masjid-e jame), the public square (meydan), the neighborhood (mahalleh), the citadel (arg), the garden, and the street network. These elements did not take shape haphazardly, but rather within a sustainable order tailored to climate, economy, and civic life. Despite periodic destruction or decline, historical Iranian cities have generally managed to preserve this internal logic and reorganize themselves at a higher level of complexity in subsequent eras. In Safavid Isfahan, the integration of the square, bazaar, palace, boulevard, and neighborhoods achieved a level of cohesion that demonstrates the Iranian city did not develop from a tabula rasa, but rather evolved through the accumulation of long-standing experiences. By the same token, Iranian urban planning must be understood as an extension of the same tradition present in both architecture and garden design. From the perspective of architectural and urban history, Iranian civilization cannot be conceptualized under the paradigm of the “short-term society” . Spatial evidence demonstrates that historical evolution in Iran has principally transpired through the absorption, reorganization, and expansion of prior achievements, rather than their wholesale negation and recurrent cycles of starting from scratch. Were a society to be truly “short-term,” one would expect to observe perpetual ruptures in the transmission of knowledge, the rapid decay of spatial archetypes, and an inability to accumulate technical experiences. Conversely, in Iranian history, from the organization of the garden and water engineering to the integration of the bazaar, mosque, square, and neighborhood in the city, as well as the gradual evolution of structural techniques in architecture, a long-term and cumulative continuity is clearly manifest. This continuity demonstrates that the spatial memory of Iran has operated far beyond an unstable, transient logic; rather than being explained by the concept of rupture, it is best understood through the logic of historical continuity and civilizational accumulation. Based on such an understanding, contemporary pressures and incursions must also be viewed as events within a much longer historical context, wherein Iran has repeatedly succeeded in reorganizing and reproducing its internal capacities within new frameworks.<span lang="FA">ایران در درجۀ نخست یک اسم است، اما واقعیتی هست که این اسم ناظر بر آن است. این واقعیت که بیش از هشتصد بار نام آن در شاهنامه تکرار شده، در طول سدههای متمادی بارها در معرض هجومهای خارجی قرار گرفته است. با این همه</span> <span lang="FA">و بهرغم بحرانها و گسستهای سیاسی، تداوم در لایههای فرهنگی این سرزمین حفظ شده؛ تداوم در جوهری که هرچند آرام و تدریجی، همواره با انباشت تجربه و انتقال دانش در طول نسلها همراه بوده است</span><span dir="LTR">.</span> <span lang="FA">یکی از مهمترین عرصههای مشاهدۀ این تداوم، تاریخ فضا در ایران است. در سنت ایرانی، بنا، صرفاً یک حجم ساختمانی، باغ، صرفاً یک فضای سبز، و شهر صرفاً مجموعهای از عناصر کالبدی نبوده است. این سه، در حقیقت، سطوح مختلف یک منطق مشترکاند؛ منطقی که بر پایۀ معنا، نظم هندسی و مهندسی آب، نسبت دقیق میان فضای ساختهشده و محیط طبیعی، و سازماندهی عقلانی زندگی جمعی شکل گرفته است. در معماری ایران میتوان سیر روشنی از انتقال، اصلاح و تکامل دانش فنی را مشاهده کرد. الگوهای بنیادینی که در دورههای پیش از اسلام پدید آمده بودند، در دورههای بعد از میان نرفتند، بلکه در قالبهای تازه بسط یافتند. تحول ایوان، تکامل شیوههای پوشش فضا، ارتقای فنون ساخت گنبد، و پیچیدهتر شدن نسبت میان سازه و تزیین، همگی نشان میدهند که معماری ایران از منطق انباشت و پیشرفت پیروی کرده است. این پیشرفت را نمیتوان فقط در ساخت معماری دید. همان اصولی که در مقیاس بنا عمل میکنند، در مقیاس شهر نیز استمرار مییابند اما در مقیاسی گستردهتر. شهر ایرانی در طول تاریخ، ساختاری درهمتنیده از بازار، مسجد جامع، میدان، محله، ارگ، باغ و شبکۀ معابر بوده است. این عناصر نه بهصورت تصادفی، بلکه در قالب نظمی پایدار و متناسب با اقلیم، اقتصاد و حیات مدنی شکل گرفتهاند. شهرهای تاریخی ایران، با وجود ویرانیها یا افولهای مقطعی، غالباً توانستهاند این منطق درونی را حفظ کنند و در دورههای بعدی در سطحی پیچیدهتر بازآرایی شوند. در اصفهان صفوی، پیوند میدان، بازار، کاخ، خیابان و محلات به مرحلهای از انسجام میرسد که نشان میدهد شهر ایرانی نه از نقطۀ صفر، بلکه بر پایۀ انباشت تجربههای طولانی تکوین یافته است. به همین اعتبار، شهرسازی ایران را باید امتداد همان سنتی دانست که در معماری و باغسازی نیز حضور دارد. از منظر تاریخ معماری و شهرسازی، تمدن ایران را نمیتوان ذیل الگوی جامعۀ کوتاهمدت یا جامعۀ کلنگی فهم کرد. شواهد فضایی نشان میدهد که تحول تاریخی در ایران عمدتاً بر پایۀ جذب، بازآرایی و بسط دستاوردهای پیشین صورت گرفته است، نه بر مبنای نفی کامل آنها و آغاز مکرر از نقطۀ صفر. اگر جامعهای کوتاهمدت باشد، در آن باید گسستهای پیدرپی در انتقال دانش، زوال سریع الگوهای فضایی، و ناتوانی در انباشت تجربههای فنی مشاهده شود؛ حال آنکه در تاریخ ایران، از سازمان باغ و مهندسی آب تا پیوند بازار، مسجد، میدان و محله در شهر، و نیز تکامل تدریجی فنون سازهای در معماری، نوعی امتداد درازمدت و انباشتی دیده میشود. این تداوم نشان میدهد که حافظۀ فضایی ایران فراتر از منطق ناپایدار و مقطعی عمل کرده و بیش از آنکه با مفهوم گسست توضیح داده شود، با منطق تداوم تاریخی و انباشت تمدنی قابل فهم است. بر پایۀ چنین درکی، فشارها و تهاجمهای معاصر را نیز باید رویدادهایی در متن تاریخی طولانیتری دانست که در آن، ایران بارها توانسته است ظرفیتهای درونی خود را در قالبهای تازه بازآرایی و بازتولید کند</span><span dir="LTR">.</span>http://www.jaco-sj.com/article_246555_776e8cce556d2c9aea4ac51f5774383b.pdfپژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظرهنر و تمدن شرق2345-6612145220260622The Mediating Role of the Ottoman Empire in Transferring Western Artistic Modernity to Qajar Iran: A Comparative Study of Artistic Transformations in the Eighteenth and Nineteenth Centuriesنقش واسطهای امپراتوری عثمانی در انتقال مدرنیتۀ هنری غرب به ایران قاجاری: بررسی تطبیقی تحولات هنری دو کشور در قرنهای هجدهم و نوزدهم61324098310.22034/jaco.2026.563816.1505FAنشاطفرخیگروه هنر، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران0000-0002-9084-5271فرشتهرحمانیگروه هنر، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران0009-0005-0747-4860Journal Article20251203The emergence of visual modernity in Qajar Iran has often been explained in historical and art-historical scholarship as the result of a direct encounter between Iran and European aesthetic concepts. However, a comparative examination of the routes through which these concepts travelled reveals that the decisive mediating role of the Ottoman Empire, acting as an active cultural filter and an initial locus of localization, has largely been overlooked. The central problem addressed in this study concerns the actual trajectory through which visual modernity took shape in Iran and the factors that enabled the formation of a distinctive, multilayered version of modernity during the Qajar period. Accordingly, the study assumes that visual modernity in Iran was not the outcome of direct transmission from Europe but the result of a circulation of visual concepts from Europe to the Ottoman Empire and subsequently to Iran, during which the Ottomans functioned as agents of adaptation, refinement, and cultural alignment with the Islamic world. This research aims to reconstruct this multi-stage trajectory and to explain how modern visual concepts were reinterpreted within the Shiʿi tradition, courtly structures, and Iranian aesthetic sensibilities. Employing a descriptive-analytical method based on documentary study, comparative visual analysis, and the examination of cultural transfer networks, the findings indicate that European artistic concepts were first tested and adapted in Ottoman artistic institutions before being transferred to Iran in a culturally modified form. Iran, in turn, re-localized these adapted concepts by integrating them with its own traditional, religious, and aesthetic frameworks, thereby producing the hybrid visual styles characteristic of Qajar art. Ultimately, the study concludes that Qajar visual modernity was neither a mere imitation of the West nor a rupture with tradition, but the outcome of a multilayered process of conceptual circulation and creative localization within an inter-civilizational sphere linking Europe, the Ottoman Empire, and Iran.تحول مدرنیتۀ بصری در ایران قاجاری در بیشتر منابع تاریخی و هنری به گونهای تبیین شده است که گویی این تحول نتیجۀ مواجهۀ مستقیم ایران با هنر و مفاهیم زیباییشناختی اروپا بوده است اما بررسی تطبیقی مسیر انتقال این مفاهیم نشان میدهد نقش امپراتوری عثمانی، بهعنوان واسطهای فعال و بومیساز اولیه، در این فرایند نادیده گرفته شده است. مسئلۀ اصلی این پژوهش آن است که مسیر واقعی پیدایش مدرنیتۀ بصری در ایران چگونه شکل گرفته و چه عواملی موجب شده که نسخهای متمایز و چندلایه از این مدرنیته در دورۀ قاجار پدید آید. برایناساس، فرضیۀ پژوهش بر این ایده استوار است که مدرنیتۀ بصری در ایران نه محصول انتقال مستقیم از اروپا، بلکه نتیجۀ گردش مفاهیم از اروپا به عثمانی و سپس به ایران بوده است؛ مسیری که در آن عثمانی نقش پالایشگر، تعدیلکننده و سازگارکنندۀ مفاهیم مدرن با جهان فرهنگی اسلام را ایفا کرده است. هدف پژوهش، بازسازی این مسیر چندمرحلهای و تبیین چگونگی بازآفرینی مفاهیم بصری مدرن در بستر سنت شیعی، ساختار درباری و زیباییشناسی ایرانی است. این مطالعه با روش توصیفی- تحلیلی و مبتنیبر تحلیل اسنادی، مطالعۀ تطبیقی آثار بصری و بررسی شبکههای انتقال فرهنگی انجام شده است. یافتهها نشان میدهد ورود مفاهیم هنری اروپایی ابتدا در مدارس و نهادهای هنری عثمانی آزموده شد و پساز تبدیلشدن به نسخهای سازگارشده، به ایران منتقل شد. ایران نیز این نسخه را در مرحلهای تازه از بومیسازی با عناصر سنتی، مذهبی و هویتی خویش ترکیب کرد و بدینترتیب سبکهای ترکیبی قاجاری را شکل داد. نتیجۀ کلی پژوهش آن است که مدرنیتۀ بصری قاجاری نه تقلید صرف از غرب بود و نه گسست از سنت، بلکه محصول فرایند چندلایۀ گردش مفاهیم بصری و بومیسازی خلاقانه در یک فضای میانفرهنگی میان اروپا، عثمانی و ایران است.http://www.jaco-sj.com/article_240983_298803c7703770d3ecc4d24d019e5abf.pdfپژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظرهنر و تمدن شرق2345-6612145220260622The Autopoietic Feedback Loop,Rethinking Performer–Audience Interaction in Theatre, from Bharata and Zeami to Erika Fischer-Lichte«چرخۀ بازخورد خودمولّد»؛بررسی تعامل بازیگر و مخاطب در تئاتر، از بهاراتا و زآمی تا فیشر- لیشته142323943510.22034/jaco.2026.559054.1504FAمرتضیغفاریگروه هنرهای نمایشی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران0000-0002-7879-6606مجیدسرسنگیگروه هنرهای نمایشی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران0000-0001-8746-661Xبهروزمحمودی بختیاریگروه هنرهای نمایشی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران0000-0002-5671-4040Journal Article20251113Audience studies remain one of the most challenging fields within theatrical theory. Despite the expansion of this field in recent decades and the sustained efforts of contemporary theorists to redefine the role of the audience in the performance process, a significant portion of classical Eastern approaches has received comparatively limited attention in cross-cultural and comparative scholarship. The present study aims to examine the concept of the autopoietic feedback loop in Erika Fischer-Lichte’s aesthetics of performance and to compare it with audience-oriented communicative models articulated in major theoretical texts of classical Eastern theatre—namely the Nāṭyaśāstra (attributed to Bharata Muni) and the treatises of Zeami Motokiyo, including Fūshikaden and Kakyo. The central question of this article is to identify the points of convergence and divergence between the communicative approaches proposed by Bharata and Zeami, and Fischer-Lichte’s concept of the autopoietic feedback loop. This qualitative study adopts a descriptive–analytical methodology and examines the three fundamental components of the autopoietic feedback loop—reversal of roles, community formation, and touch—in relation to audience-centered approaches in Indian Sanskrit theatre and Japanese Nō theatre. The findings reveal deep affinities among these theatrical systems, particularly in their shared emphasis on live, community-forming interaction between performers and spectators. At the same time, notable cultural differences emerge: while Eastern traditions foreground inner transformation and the spiritual dimension of performance, Fischer-Lichte’s framework focuses on the ephemeral, unpredictable, and processual nature of performative interaction.By bringing these distinct theatrical systems into dialogue, the study facilitates a convergent exchange between Eastern and Western traditions and opens a new horizon for rethinking performer–audience interaction within a global context of theatre studies.مطالعات مخاطب یکی از چالشبرانگیزترین حوزههای نظریهپردازی در تئاتر است. با وجود گسترش این مطالعات در دهههای اخیر و اهتمام نظریهپردازان معاصر به بازتعریف جایگاه مخاطب در فرآیند اجرا، بخش مهمی از رویکردهای کلاسیک شرقی در این زمینه کمتر مورد توجه پژوهشهای تطبیقی قرار گرفتهاند. هدف از پژوهش حاضر، واکاوی مفهوم «چرخۀ بازخورد خودمولّد» در زیباییشناسی اجرای اریکا فیشر- لیشته و مقایسۀ آن با الگوهای ارتباطی در آثار مهم تئوریک تئاتر کلاسیک شرق، یعنی کتاب ناتیاشاسترا (منسوب به بهاراتا) و رسالات زآمی موتوکیو (از جمله فوشیکادن و کاکیو) است. پرسش اصلی مقالۀ حاضر این است که رویکردهای ارتباطی بهاراتا و زآمی چه وجوه اشتراک و افتراقی با ایدۀ «چرخۀ بازخورد خودمولّد» دارند. این پژوهش، کیفی و مبتنی بر روش توصیفی ـ تحلیلی است؛ و سه مؤلفۀ بنیادین چرخۀ بازخورد خودمولّد (واژگونی نقش، جامعهسازی و تماس) را در مقایسه با رویکردهای مخاطبمحور تئاتر سانسکریت هند و تئاتر نو ژاپن بررسی میکند. نتایج حاصل از این پژوهش، بیانگر اشتراکات عمیق این نظامهای تئاتری در تأکید بر «ارتباط زنده و جامعهساز» میان بازیگران و مخاطبان است. با اینحال، تفاوتهای فرهنگی قابلتوجهی نیز میان این نظامها مشاهده میشود. در حالی که سنتهای شرقی بر دگرگونی درونی و تجربۀ روحانی اجرا تأکید دارند، نگرش فیشر- لیشته بر ماهیت گذرا، پیشبینیناپذیر و فرایندیِ تعامل اجرایی تمرکز دارد. در نهایت، این پژوهش با کنار هم قرار دادن نظامهای متفاوت تئاتری در شرق و غرب، امکان گفتوگویی همگرایانه را میان آنها فراهم میکند و این خود به بازاندیشی پیرامون تعامل اجرا و مخاطب در گسترۀ جهانی تئاتر خواهد انجامید.http://www.jaco-sj.com/article_239435_f2452ae4398239833bc4ec99d564919f.pdfپژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظرهنر و تمدن شرق2345-6612145220260622Representations of National Identity in Cultural Heritage(Iran from the First to Fifth Centuries AH)بازنمایی هویت ملی در میراث فرهنگی(سدههای اول تا پنجم هجری ایران)243524660710.22034/jaco.2026.544006.1494FAحسینبنی فاطمهگروه جامعهشناسی، دانشکدۀ حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، ایران0000-0003-3974-515Xمحمدعباس زادهگروه جامعهشناسی، دانشکدۀ حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، ایران0000-0003-4837-0329میرداودهاشمیگروه جامعهشناسی، دانشکدۀ حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، ایرانJournal Article20250901This article examines the representation of Iranian national identity in cultural heritage from the first to fifth centuries AH, with a particular focus on the roots, mechanisms, and historical continuity of archaic (pre-Islamic) nationalism in Iran. The study aims to explain how Iranian national identity was formed and reproduced through culture, myths, language, and symbols, and to clarify the role of cultural heritage in consolidating this identity in opposition to the “Arab Other.” The research adopts Michel Foucault’s discourse analytic approach to uncover the underlying configurations of knowledge, power, and subjectivity in their historical context and to trace the structure and persistence of cultural nationalism. In parallel, an ethnosymbolist perspective is employed to conceptualize the contribution of symbols, myths, and rituals to the formation and stabilization of this nationalist discourse. The findings demonstrate that Iranian national identity cannot be reduced to a byproduct of modern state building or Western influence but emerges from a long-term, cumulative process embedded in the cultural memory and historical experience of Iran. Texts such as Ferdowsi’s Shahnameh, together with Islamic period textiles and other artistic and cultural artefacts, function as key media for rearticulating ancient myths and histories and for reinforcing collective memory. The analysis suggests that archaic Iranian nationalism is deeply rooted in historical tradition and collective memory and is characterized by a predominantly cultural, spiritual, and symbolic orientation that is continuously reproduced through artistic and cultural creativity. Overall, the article underscores the value of a historical cultural lens on Iranian nationalism and highlights the central role of cultural heritage in shaping and transmitting national self-consciousness.این پژوهش با موضوع بازنمایی هویت ملی در میراث فرهنگی ایران در سدههای اول تا پنجم هجری، به تحلیل ریشهها، سازوکارها و استمرار ناسیونالیسم باستانگرا در ایران میپردازد. هدف اصلی، فهم چگونگی شکلگیری و بازتولید هویت ملی ایرانی در بستر فرهنگ، اسطورهها، زبان و نمادها و بررسی نقش میراث فرهنگی در تثبیت این هویت در برابر «دیگری عرب» است. روش پژوهش مبتنیبر رویکرد گفتمان «میشل فوکو» است که با واکاوی لایههای پنهان تولید دانش، قدرت و هویت در بستر تاریخی، ساختار و استمرار ناسیونالیسم فرهنگی را بررسی میکند. همچنین، نظریۀ نمادپردازان قومی برای تبیین نقش نمادها، اسطورهها و آیینها در شکلگیری و تثبیت این گفتمان به کار گرفته شده است. نتایج نشان میدهد هویت ملی ایرانی نهصرفاً محصول تحولات مدرن یا تأثیرات غربی، بلکه حاصل فرایندی دیرینه و پیوسته در متن فرهنگ و تاریخ این سرزمین است. یافتهها بیانگر آن است که شاهنامۀ فردوسی، منسوجات دورۀ اسلامی و سایر آثار هنری و فرهنگی، ابزارهایی برای بازآفرینی اسطورهها و تاریخ کهن و تقویت حافظۀ جمعی بودهاند. یافتهها بیانگر آن است که ناسیونالیسم باستانگرا در ایران ریشه در سنت تاریخی و حافظۀ جمعی دارد و ماهیتی فرهنگی، معنوی و تاریخی دارد که با خلاقیت هنری و فرهنگی بازتولید شده است. نتایج پژوهش اهمیت نگاه تاریخی- فرهنگی به ناسیونالیسم ایرانی و نقش کلیدی میراث فرهنگی در شکلدهی و انتقال خودآگاهی ملی را برجسته میسازد.http://www.jaco-sj.com/article_246607_1d14db84514172a648434a65678f6bfa.pdfپژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظرهنر و تمدن شرق2345-6612145220260622The Evolution of Contemporary Iran’s Musical Vocabulary in the Context of East-West Civilizational Interactionتحول واژگان موسیقایی ایران معاصر در بستر تعامل تمدنی شرق و غرب364524580210.22034/jaco.2026.556515.1502FAمنصورحبیب دوستگروه موسیقی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت، ایران0000-0001-5877-3346Journal Article20251031Music is considered not only as an art but also as a cognitive and cultural system with an ancient history, and Iran, as one of the centers of Eastern civilization, has played a fundamental role in the formation and transmission of musical knowledge. In the contemporary period, with the introduction of theoretical concepts of Western music into the Iranian educational system, some of the specialized vocabulary of this art has undergone transformation, and the coexistence of two different linguistic areas, namely vocabulary derived from old sources and terms derived from European languages, is seen in contemporary Iran’s musical literature. The main question of the research is whether the introduction of these new terms has been accompanied by some kind of conceptual and semantic transformation. And the secondary question is whether Iranian musicians have adapted them to the lexical structure of the Persian language in the direction of East-West civilizational interaction? The present study, with an interdisciplinary approach, examines the path of evolution and integration of some important musical terms in the educational sources and scientific discourse of Iranian musicians in the contemporary period and will consider some historical sources to reveal East-West civilizational interaction in contemporary Iran’s musical literature and the role of musical vocabulary as an indicator of the dynamism of Iranian civilization in the face of Western-influenced musical modernity. In this path, the method of historical study of sources, extraction of frequent words, discourse analysis of concepts, and examination of linguistic power relations based on the theoretical frameworks of Bourdieu, Barthes, and Agawu are used to examine both the historical layers and the cultural-civilizational implications of words. Finally, it will be clear that the musical terms of contemporary Iran provide an example of multicultural life and creative digestion of Western civilization in the context of this Eastern civilization.موسیقی نهتنها بهعنوان یک هنر بلکه بهعنوان نظامی معرفتی و فرهنگی با پیشینهای کهن مطرح میشود و ایران بهعنوان یکی از کانونهای تمدن شرق، در شکلگیری و انتقال دانش موسیقی سهمی بنیادین بر عهده داشته است. در دورۀ معاصر با ورود مفاهیم نظری موسیقی غرب به نظام آموزشی ایران، بخشی از واژگان تخصصی این هنر دستخوش دگرگونی شده است و همزیستی دو حوزۀ زبانی متفاوت یعنی واژگان برگرفته از منابع قدیم و اصطلاحات برآمده از زبانهای اروپایی در ادبیات موسیقایی ایران معاصر دیده میشود. سؤال اصلی پژوهش این است که آیا ورود این اصطلاحات نوین با نوعی تحول مفهومی و معنایی همراه بوده است؟ و سؤال فرعی اینکه آیا موسیقیدانان ایرانی در جهت تعامل تمدنی شرق و غرب، آنها را با ساختار واژگانی زبان فارسی تطبیق دادهاند؟ این پژوهش با رویکردی میانرشتهای به بررسی مسیر تحول و تلفیق برخی از واژگان موسیقایی مهم در منابع آموزشی و گفتار علمی موسیقیدانان ایرانی در دورۀ معاصر میپردازد و به برخی منابع تاریخی نظر خواهد داشت تا چگونگی تعامل تمدنی شرق و غرب در ادبیات موسیقایی ایران معاصر و نقش واژگان موسیقایی بهعنوان شاخصی از پویایی تمدن ایرانی در مواجهه با تجدد موسیقایی متأثر از غرب را آشکار سازد. در این مسیر از روش مطالعۀ تاریخی منابع، استخراج واژگان پرتکرار، تحلیل گفتمانی مفاهیم و بررسی روابط قدرت زبانی براساس چهارچوبهای نظری بوردیو، بارت و آگاوو استفاده میشود تا هم لایههای تاریخی و هم دلالتهای فرهنگی-تمدنی واژگان بررسی شود. در نهایت مشخص خواهد شد که واژگان موسیقایی ایران معاصر نمونهای از زیست چندفرهنگی و هضم خلاق تمدن غرب در متن این تمدن شرقی را ارائه میکنند.http://www.jaco-sj.com/article_245802_ef5e3b58e16f4bbfe0a0b8a027cacb2c.pdfپژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظرهنر و تمدن شرق2345-6612145220260622Typology of Javāb-e Āvāz in Iranian Classical Music Through a Formalist Reading Based on Defamiliarization(Case Study: Instances of Javāb-e Āvāz in the Album Nawā: Morakkab-Khāni)گونهشناسی جواب آواز در موسیقی کلاسیک ایرانی با خوانشی فرمالیستی مبتنیبر آشناییزدایی(مطالعۀ موردی: جواب آوازهای آلبوم نوا مرکبخوانی)465324261110.22034/jaco.2026.547682.1496FAحسینخوشچهره زیباگروه موسیقی، دانشکدۀ معماری و هنر، دانشگاه گیلان، رشت، ایران0009-0000-1635-9999سیمینآذریپورگروه پژوهش هنر، دانشکدۀ پژوهشهای عالی هنر و کارآفرینی، دانشگاه هنر اصفهان، ایران0009-0004-2264-1121Journal Article20250917The present study aims to propose a framework for the classification, nomenclature, and analysis of various types of Javāb-e Āvāz, as one of the two fundamental components of the säz-o-āvāz form in Iranian classical music. Since no systematic research has yet been conducted to formulate a methodical approach in this field, the authors, recognizing the necessity of addressing this subject, employed thematic analysis to conduct a detailed examination of the different layers of säz-o-āvāz, particularly the Javāb-e Āvāz, and to identify the relationships emerging within both theoretical and practical domains. In this regard, the theoretical framework of the research was founded on the concept of defamiliarization; accordingly, various types of Javāb-e Āvāz were examined as devices aimed at disrupting auditory expectations and foregrounding the musical language. The säz-o-āvāz pieces in the album Nawā: Morakkab-Khāni, a comprehensive and precise model for the typology of Javāb-e Āvāzs, were selected as the case study, as they fulfill the requirements of this research in line with its scientific and practical objectives. Situated within the constructivist-interpretivist paradigm, this study adopted a formalist approach, falling under the category of analytical case study research. Data collection was based on library documents, and sampling was conducted using criterion-based sampling. As a result, the classification derived from this analysis, as proposed by the authors, was as follows: 1- defamiliarization in Javāb-e Āvāz dependent on the modal factor: Mod-Pardāz and Mod-Gardān; 2- defamiliarization in Javāb-e Āvāz dependent on the factor of musical meters: Mowzun and Nime-mowzun; 3- defamiliarization in Javāb-e Āvāz based on formal literary patterns: Vāj-ārā, Mostazādi, and Talmiḥi-Tażmini; and 4- defamiliarization in Javāb-e Āvāz based on distancing from the vocal line: Doragāh/Chandragāh. The proposed classifications in this study can contribute to a more precise understanding of the performative structures in säz-o-āvāz accompaniments in Iranian classical music and pave the way for future research in this field.این پژوهش باهدف ارائة طرحی در راستای طبقهبندی، نامگذاری و تحلیل انواع جواب آواز، بهعنوان یکی از دو رکن اصلی قالب سازوآواز در موسیقی کلاسیک ایرانی صورتگرفته است. ازآنجاکه تاکنون پژوهش منسجمی بهمنظور تدوین روشی نظاممند در این زمینه انجام نشده، این پژوهش با درنظرداشتن ضرورت پرداختن به این موضوع، با روش تحلیل تماتیک به بررسی دقیق لایههای مختلف سازوآواز و بهطور خاص جواب آواز و تشخیص روابط پیشآمده در حوزههای نظری و عملی پرداخته است. در این راستا، چهارچوب نظری پژوهش بر پایة مفهوم آشناییزدایی بنا شده است؛ بدین معنا که انواع جواب آواز بهمنظور شگردهایی برای برهمزدن انتظار شنیداری و برجستهسازی زبان موسیقی بررسی شدهاند. سازوآوازهای آلبوم «نوا مرکبخوانی» نمونهای جامع و دقیق را از قالبهای گونهشناسی جواب آواز ارائه میدهند؛ ازاینرو بهعنوان مورد مطالعاتی در نظر گرفته شدهاند چراکه ضرورتهای این پژوهش را در راستای اهداف علمی و عملی آن پوشش میدهند. این پژوهش در ذیل پارادایم برساختی- تفسیری و با رویکرد فرمالیستی سامانیافته و در زمرة پژوهشهای تحلیلی- مطالعة موردی قرار میگیرد. همچنین گردآوری دادهها براساس اسناد کتابخانهای و نمونهگیری به شیوة معیارمحور انجام شده است. در نتیجه طبقهبندی حاصل از این تحلیل به این صورت است: 1) آشناییزدایی در جواب آواز وابسته به عامل مُدال: مُدپرداز و مُدگردان، 2) آشناییزدایی در جواب آواز وابسته به عامل اوزان موسیقایی: موزون و نیمهموزون، 3) آشناییزدایی در جواب آواز مبتنیبر الگوهای فرمال ادبی: واجآرا، مستزادی و تلمیحی- تضمینی، 4) آشناییزدایی در جواب آواز مبتنیبر دورشدن نسبت به آواز: دورگه یا چندرگه. طبقهبندیهای پیشنهادی این پژوهش میتواند به فهم دقیقتر از ساختارهای اجرایی در همراهیهای سازوآواز موسیقی کلاسیک ایرانی کمک کند و راهگشای پژوهشهای آتی در این حوزه باشد.http://www.jaco-sj.com/article_242611_0cf18a3afcaf80697370dd3f156bf4d7.pdfپژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظرهنر و تمدن شرق2345-6612145220260622Examining and Identifying the Components of Self Taught Expression in Qajar Coffeehouse Paintingsبررسی و بازشناسی مؤلفههای خودآموختگی در نقاشیهای قهوهخانهای قاجار546124261010.22034/jaco.2026.551402.1499FAپریساگل آقائیگروه پژوهش هنر، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه علم و هنر، یزد، ایران0009-0006-4889-5685جوادآقاجانی کشتلیگروه پژوهش هنر، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه علم و هنر، یزد، ایرانمحموداشعاریگروه صنایعدستی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران0000-0001-9335-1472حجتاللهامانیگروه نقاشی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایرانJournal Article20251005Coffeehouse painting, as an independent stream of Iranian popular art, is a manifestation of self-taught artistic practice and reflects the cultural and religious identity of its society. Despite numerous studies on the history and themes of this tradition, the components of self-taught expression within its visual structure have received comparatively limited scholarly attention. This study aims to identify and systematically analyze the components of self-taught expression in coffeehouse paintings in the Qajar Period, in order to achieve a deeper understanding of the artistic and cultural characteristics of this tradition. This research adopts a descriptive-analytical and developmental approach. The sample works were purposively selected from four prominent coffeehouse painters to encompass a diversity of religious, epic, and folkloric themes. The methodological framework combines content analysis, case study, and hermeneutic interpretation. Data were analyzed qualitatively, leading to the extraction of key components of self-taught expression. These include: departure from realism, simultaneous narrative composition, the use of intense, high-chroma colors, shifting viewpoints, and the absence of classical proportions. The components were then organized into a structured analytical table. The analysis reveals that coffeehouse painters, relying on lived experience and individual creativity, deviated from classical rules of perspective and proportion. Instead, they employed a hierarchical perspective and expressive approaches. The concurrent presence of multiple narratives, shifting viewpoints, the symbolic and exaggerated use of color and light, and the disregard for natural anatomical and spatial proportions all signify a departure from realism and a distinct tendency toward vivid, high-chroma palettes.نقاشی قهوهخانهای، جریان مستقل نقاشی مردمی ایران، جلوهای از هنر خودآموخته و بازتابدهندۀ هویت فرهنگی و مذهبی جامعه است. با وجود مطالعات متعدد دربارۀ تاریخچه و مضامین این هنر، به مؤلفههای خودآموختگی در ساختار تصویری آن کمتر توجه شده است. این پژوهش با هدف بازشناسی و تحلیل نظاممند مؤلفههای خودآموختگی در نقاشیهای قهوهخانهای و درک عمیقتر از ویژگیهای هنری و فرهنگی این جریان انجام شده است. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی و توسعهای است. نمونهها بهصورت هدفمند از آثار چهار نقاش شاخص قهوهخانهای انتخاب شدند تا تنوع مضامین مذهبی، حماسی و عامیانه در آنها پوشش داده شود. روش تحقیق ترکیبی از تحلیل محتوا، مطالعۀ موردی و هرمنوتیک است. دادهها بهصورت کیفی بررسی شدند و مؤلفههای خودآموختگی استخراج و شامل گریز از واقعیت، چندروایتی، استفاده از رنگهای تند با درجه خلوص بالا، زاویۀ دید متغیر و عدم تناسبات کلاسیک شدند و در جدول سازماندهی گردید. تحلیل آثار نشان داد نقاشان قهوهخانهای با تکیه بر تجربۀ زیسته و خلاقیت فردی، از قواعد کلاسیک پرسپکتیو و تناسبات فاصله گرفته و بهجای آن از پرسپکتیو مقامی و رویکردهای بیانی بهره بردهاند. حضور همزمان چند روایت، تغییر زاویۀ دید، استفادۀ نمادین و اغراقآمیز از رنگ و نور و نیز عدم رعایت تناسبات طبیعی در اندام و فضا، بیانگر گریز از واقعیت و گرایش به استفاده از رنگهای تند با درجه خلوص بالا است.http://www.jaco-sj.com/article_242610_bfa029b9e17d82b4ac01f8ed99ae20c7.pdfپژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظرهنر و تمدن شرق2345-6612145220260622An Investigation of Otto Piene’s Works from the Perspective of Globalizationمطالعۀ آثار اتو پینه از منظر جهانیشدن626724672710.22034/jaco.2026.575881.1521FAادهمضرغامعضو هیئت علمی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایرانJournal Article20260215Globalization is a phenomenon referring to the expansion of communication among societies across the world, which has increasingly attracted attention since the twentieth century. In this regard, the present study seeks to examine the characteristics of globalization in the works of Otto Piene. The research aims to achieve a deeper understanding of his artworks in relation to the indicators of globalization. The main question of this study is: In what ways are the components and characteristics of globalization reflected in Otto Piene’s works? The research adopted a descriptive-analytical method, and data were collected through library and online sources. Although globalization is not a newly emerged phenomenon, awareness of and attention to it significantly increased during the twentieth century. In this context, factors such as cultural hybridity and the possibility of cosmopolitanism can be noted as elements that have accelerated the process of globalization. The findings indicate that Otto Piene, while remaining committed to his national culture and drawing upon local roots, expands his artistic vision beyond geographical boundaries to engage with universal and human concerns. This approach enables a meaningful reading of his works through the lens of globalization. From various aspects such as presentation methods, choice of materials, and the use of elements like the rainbow, sky, fire, and smoke, Piene’s art embodies key components of globalization. Moreover, alongside this global outlook, national identity also plays a significant role in both the form and content of his artworks, reflecting his personal experience of his homeland.جهانیشدن پدیدهای است که به گسترش و تعمیق ارتباطات میان مردم، فرهنگها و جوامع در سرتاسر جهان اشاره دارد و از سدۀ بیستم میلادی به شکل فزایندهای توجه پژوهشگران، هنرمندان و همچنین نظریهپردازان حوزههای مختلف را به خود جلب کرده است. در این راستا، این پژوهش تلاش میکند تا به بررسی و تحلیل مؤلفهها و ویژگیهای جهانیشدن در آثار اتو پینه -هنرمند معاصر- بپردازد. در واقع، این پژوهش با هدف شناخت دقیقتر آثار او از منظر پیوند با شاخصهای جهانیشدن انجام شده است. این پژوهش با این پرسش اصلی روبهرو است که مؤلفهها و ویژگیهای جهانیشدن به چه صورت در آثار اتو پینه بازتاب یافتهاند؟ روش تحقیق پژوهش توصیفی-تحلیلی است و اطلاعات به شیوۀ کتابخانهای و اینترنتی گردآوری و در راستای پاسخ به پرسش اصلی پژوهش ساماندهی شدهاند. همواره باید در نظر داشت که هرچند جهانیشدن پدیدۀ نوظهوری نیست، اما آگاهی و توجه به آن مربوط به سدۀ بیستم میلادی میشود. در این راستا، میتوان به مؤلفههایی نظیر منطقهزدایی، دورگۀ فرهنگی و امکان جهانوطنی اشاره کرد که تسریع جهانیشدن را رقم میزنند. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که اتو پینه در عین پایبندی به فرهنگ ملی و بهرهگیری از ریشههای بومی، افق دید خود را فراتر برده است و به دغدغههای انسانی و جهانی میپردازد. چنین رویکردی، تا حد زیادی امکان خوانش آثار او از منظر جهانیشدن را فراهم میآورد. با بررسی آثار اتو پینه مشخص میشودکه این هنرمند از جنبههای گوناگون نظیر نحوۀ ارائۀ آثار، استفاده از مواد و متریال و بهرهگیری از عناصری نظیر رنگینکمان، آسمان، آتش و دود مؤلفههای جهانیشدن را به نمایش میگذارد. همچنین علاوهبر رویکرد جهانی، هویت ملی نیز در سطح فرم و محتوا در آثارش حائز اهمیت است و تجربۀ اتو پینه از سرزمین خود را نشان میدهد.http://www.jaco-sj.com/article_246727_5788c89947da0ee5c644bb4368475cba.pdf