پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر هنر و تمدن شرق 2345-6612 14 51 2026 03 21 The Cities, Narrators of the War of Wills شهرها، راوی جنگ اراده‌ها 5 5 242145 10.22034/jaco.2026.242145 FA سید امیر هاشمی ‌زادگان گروه معماری منظر، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران Journal Article 1970 01 01 In the Ramadan War, the clash of wills between the two fronts Iran and the United States-Israel enters a new phase, and Iran’s cities become a very important part of the arena of this confrontation. Understanding the events of this confrontation, in order to “pass through” them (in Walter Benjamin’s sense), can provide the ground for an existential cultivation that offers a singular opportunity for the comprehensive flourishing of the land. A deep attention to the landscape of the Ramadan War draws our gaze to a particular mode of the distribution of power. In the past, power was imagined to be distributed in a tree‑like form with a single trunk and a top‑down structure. Today, however, we know that power is distributed in a networked form, without a single trunk and accompanied by complex media instruments. In fact, the distribution of power has an overt and compulsory layer, and another layer that operates through consent and remains hidden (hegemony). This second, deeper layer is what makes the first layer possible. Iran’s resistance to the war crimes committed by the American-Israeli enemy on 28 February 2026 and afterward has, in practice, shown that Iran’s cities possess a distribution of power that has both the intensity and the direction required for confrontation. In this regard, the winning card of Iran’s cities, in comparison with the enemy, is not based on the intensity of power but on the direction of its distribution a direction that is fundamentally different from the enemy’s calculations and, consequently, far more capable in confronting it. The generative direction of power in Iran’s cities emerging from the interactions between the people and their environment has produced a mode of perception whose elements can move along a path that dissolves the hegemony that conceals the master/slave relation of the enemy. This power, which in addition to having religious testimony is also, according to the great Persian poetry, an expression of love (“Servitude and kingship were made clear / Through these two veils, love was concealed” - Rumi). In the Ramadan War, victory belongs to the one who, together with the environment and materiality, transforms hegemony. Since the distribution of power in Iran’s cities is oriented toward freedom and an exit from the master/slave cycle, it generates events those “moments” that have the capacity to shatter the hegemony of dominating power. Although martyrdom and the wounding of the land are heavy burdens, they expose the lie of the benevolence claimed by dominating and enslaving nations, a lie wrapped in networked hegemony (“a beautiful ship!”). And with the collapse of this hegemony, its instruments lose their effectiveness. From a technical standpoint, today it is possible beyond the opaque veil of orthogonal streets and 60/40 buildings to discern the distribution of power in the Iranian city by reflecting deeply on the presence and rhizomatic gathering of the people: The initiation of population density emerging from the dispersion of alleyways as convergent neighborhoods. The connection of these dense clusters through passages where the call to freedom is openly expressed. The merging of these clusters in behavioral plazas shaped by altruism. The synergy of power within a network of ensembles driven by devotional, social, and functional wills. The redistribution of the strength generated by this unifying togetherness, in the form of Iran’s will as the spirit of a spiritless world. This distribution of power unfolds at automobile-oriented asphalt intersections whose one‑dimensional reading is not recognized by the social forces themselves. This opens a pathway to understanding the multidimensional capacities of the city and its relation to power as a means of existential elevation. It is hoped that, in the country’s development, cities can be understood as embodiments of a distribution of power oriented toward freedom, rather than as neutral environments. در جنگ رمضان، برخورد اراده‌های دو جبهۀ ایران و آمریکا-اسرائیل مرحلۀ جدیدی را تجربه می‌کند و شهرهای ایران بخشی بسیار مهم از میدان این رویارویی است. فهم رخدادهای این رویارویی برای عبور (در معنای والتر بنیامینی آن) می‌تواند زمینۀ پرورش وجودی باشد که برای آبادانی همه‌جانبۀ سرزمین فرصتی تکین است. توجه عمیق به منظر جنگ رمضان، نظر را به شیوه‌ای از توزیع قدرت (Power) که آن را برساخته جلب می‌کند. در گذشته تصور می‌شد توزیع قدرت به‌صورت درختی با تک تنه و از بالا به پایین است، اما امروزه می‌دانیم توزیع قدرت به‌صورت شبکه‌ای و بدون تک تنه و همراه با ابزارهای رسانه‌ای پیچیده انجام می‌شود. درواقع توزیع قدرت، لایه‌ای اجباری و آشکار دارد و لایه‌ای با رضایت و پنهان (هژمونی). این لایۀ دوم که عمیق‌تر است لایۀ اول را نیز ممکن می‌سازد. مقاومت ایران دربرابر جنایت‌های جنگی 9 اسفند 1404 دشمن آمریکایی-اسرائیلی تاکنون، در عمل نشان داده که شهرهای ایران دارای توزیع قدرتی است که از جنبۀ شدت و جهت توان رویارویی دارد. در این بین برگ برندۀ شهرهای ایران در مقایسه با دشمن، نه مبتنی‌بر شدت بلکه مبتنی‌بر جهت توزیع قدرتش است. جهتی که چیزی به کلی متفاوت از محاسبات دشمن و به تبع به مراتب توانا در برابر اوست. جهت قدرت برسازندۀ شهرهای ایران که همان تعاملات نیروهای مردم و محیط است نوعی از منظرها را برساخته که می‌تواند با عناصرش در مسیر محو کردن هژمونی پنهان‌کنندۀ رابطۀ سلطنت/بردگی دشمن حرکت کند. قدرتی که علاوه‌بر گواه دینی به گواه اشعار عالی فارسی نیز عاشقی است (بندگی و سلطنت معلوم شد/زین دو پرده عاشقی مکتوم شد- مولانا). در جنگ رمضان، پیروزی از آن کسی است که با محیط و ماده، هژمونی را تغییر دهد. چون توزیع قدرت شهرهای ایران در جهت آزادگی و خروج از چرخۀ سلطنت/بردگی است، رخ‌دادها یا «آن»‌هایی را بروز می‌دهد که توان درهم شکستن هژمونی قدرت سلطه‌گر را دارد. اگرچه شهادت‌ و زخمی شدن سرزمین بار سنگینی است ولی دروغ خیرخواهی قوم‌های سلطه‌گر و برده‌دار که با هژمونی شبکه‌ای کادوپیچ شده (ناو زیبا!) را برملا می‌کند و با از هم پاشیدن هژمونی، ادوات آن بی‌خاصیت می‌شود. از جنبۀ تخصصی، امروز می‌توان ورای پردۀ کدر خیابان‌های متعامد و ساختمان‌های 60 به 40، با تعمق در حضور و اجتماع ریزومی مردم، توزیع قدرت شهر ایرانی را دید: 1-شروع تراکم جمعیت از میان پراکندگی کوچه‌ها به‌مثابه محله‌هایی همگرا، 2-اتصال تراکم‌ها در گذرها با فاش‌گویی دعوت به آزادگی، 3-ترکیب شدن تراکم‌ها در میدانگاه‌های رفتاری دیگرخواهی، 4-هم‌افزایی قدرت در شبکه‌ای از مجموعه‌هایی با اراده‌های عبادی، اجتماعی و کارکردی، 5-بازتوزیع توان ناشی از این باهم‌بودگی توحیدی در قالب خواست توان ایران به مثابه روح یک جهان بی روح. این توزیع قدرت در تقاطع‌های آسفالت سواره‌ای رخ می‌دهد که نگاه تک‌بعدی به آن‌ها، توسط نیروها به رسمیت شناخته نشده است. این فرصتی است برای فهم ظرفیت‌های چند بعدی شهر و نسبتش با قدرت در جهت ارتقاء وجودی. امید است در راه رشد کشور، بتوان شهرها را تحقق توزیع قدرت در جهت آزادگی فهم کرد، نه محیطی بی‌طرف.

http://www.jaco-sj.com/article_242145_41b683fd7edab34600df6184d89411b2.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر هنر و تمدن شرق 2345-6612 14 51 2026 03 21 A Comparative Semiotic Study of the Moon and Star Motifs in Sassanid Silver Plates with the Motif of Kingfisher Hunting and Japanese Weaving(Shōsōin Treasury) مطالعۀ تطبیقی نشانه‌شناختی نقش ماه و ستاره در بشقاب‌های سیمین ساسانی با نقش شکار شاهی و بافتۀ ژاپونی(خزانۀ شوسوئین) 6 15 233568 10.22034/jaco.2025.538915.1486 FA علیرضا طاهری گروه تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشکدۀ علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران 0009-0006-5759-1683 فرشته رحمانی گروه هنر، دانشکدۀ علوم انسانی و هنر، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران 0009-0005-0747-4860 نشاط فرخی گروه هنر، دانشکدۀ علوم انسانی و هنر، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران 0000-0002-9084-5271 Journal Article 2025 08 03 Celestial symbols such as the moon and the star have long represented diverse meanings across various cultures and have been prominently featured in applied arts. This comparative study explores these two motifs within the artistic contexts of Safavid Iran and Edo-period Japan, aiming to reveal their cultural and symbolic significance. The central research question investigates the similarities and differences in the form, content, and function of the moon and star motifs across these two cultural landscapes. The objective is to analyze these symbols in Safavid ceramic plates and Japanese Edo-period textiles, with an emphasis on their symbolic meanings and aesthetic contexts. The research employs a descriptive-analytical methodology with a comparative approach, based on data collected through library and documentary resources. Findings indicate that in both cultures, the moon and star motifs are intertwined with concepts of cosmology, ritual, and visual aesthetics. In Safavid Iran, these motifs are largely associated with mystical meanings and cosmic order, whereas in Edo Japan, they are more closely linked to nature, indigenous beliefs, and the cyclical perception of time. The convergence and divergence in the application and interpretation of these symbols underscore their capacity to express profound cultural insights and highlight the richness of cross-cultural symbolic expression in Eastern artistic tradition. نمادهای آسمانی همچون ماه و ستاره در طول تاریخ در فرهنگ‌های گوناگون، مفاهیم متنوعی داشتند و در هنرهای کاربردی نیز بازتاب یافته‌اند. در این میان، بررسی تطبیقی این دو نماد در هنر ایرانِ دورۀ صفوی و ژاپنِ دورۀ ادو، می‌تواند سبب شناخت عمیق‌تری از زمینه‌های فرهنگی و معنایی آن‌ها شود. پرسش اصلی این پژوهش آن است که این نمادها در دو بستر فرهنگی مذکور چه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی از حیث فرم، محتوا و کارکرد دارند؟ هدف از انجام این پژوهش تحلیل تطبیقی نمادهای ماه و ستاره در بشقاب‌های صفوی و منسوجات ژاپنی ادو با تأکید بر مفاهیم نمادین و زمینه‌های زیباشناختی است. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی با رویکرد تطبیقی بوده و داده‌ها به‌صورت کتابخانه‌ای گردآوری شده‌اند. نتایج نشان می‌دهند نماد ماه و ستاره در هر دو فرهنگ، با مفاهیم کیهان‌شناسی، آیینی و زیبایی‌شناسی گره خورده‌اند. در ایران صفوی، این نمادها بیش‌تر با مفاهیم عرفانی و نظم کیهانی معنا یافته‌اند، درحالی‌که در ژاپن ادو، پیوندی نزدیک‌تر با طبیعت، آیین‌های بومی و چرخۀ زمان دارند. این هم‌گرایی و واگرایی در کاربرد و معنا، گویای ظرفیت این نمادها برای بازنمایی درونیات فرهنگی در دو تمدن شرقی است.

http://www.jaco-sj.com/article_233568_74f07af8c6428c9021700524bbc622e4.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر هنر و تمدن شرق 2345-6612 14 51 2026 03 21 Laboratory Studies on the Alloy Composition and Microstructural Features of Metal Objects from the Taj Amir (Dehnow) Cemetery, Yasuj, Dating to the Second Millennium BCE مطالعات آزمایشگاهی بر روی آلیاژ و ریزساختارشناسی اشیای فلزی از گورستان تاج‌امیر (دهنو) یاسوج، متعلق به هزارۀ دوم پیش‌از میلاد 16 31 235261 10.22034/jaco.2025.540548.1488 FA الهام توکلی نسب گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، ایران حمیدرضا بخشنده‌فرد گروه مرمت آثار و اشیای فرهنگی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، ایران 0000-0002-9407-9455 Journal Article 2025 08 30 The study and understanding of ancient technologies used for producing and utilizing metals in various objects across different regions of Iran are of great importance. With the invention of copper-based alloys, such as tin bronze and arsenical bronze, ancient craftsmen achieved a remarkable level of technical knowledge and metallurgical skill. The archaeological site of Taj Amir Cemetery is located on the southern slopes of the Dena mountain range, in the eastern part of Yasuj (Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province, southwestern Iran). This cemetery was identified in 2009 CE during construction activities related to the new library of Yasuj University of Medical Sciences. Excavations at the site yielded a collection of metal artifacts, particularly bronze objects, from burial contexts. In the present study, a selection of the better-preserved bronze artifacts—chosen for their diversity in form and function and belonging to contemporaneous burial layers of the Taj Amir (Dehnow) cemetery were subjected to laboratory analyses, including metallography, X-ray fluorescence (XRF), and scanning electron microscopy equipped with energy-dispersive X-ray spectroscopy (SEM-EDS). The objective was to obtain a clearer understanding of alloying technology and manufacturing techniques during the mid-second millennium BCE. For this purpose, microstructural analysis, scanning electron microscopy with EDS, and XRF elemental analysis were employed to determine the compositional and structural characteristics of the samples. The results revealed that two of the analyzed specimens were made of tin bronze alloys with relatively consistent tin contents, indicating that the ancient metallurgists had considerable knowledge of tin control in the bronze-making process. Moreover, one sample exhibited a high silver content, confirming its silvery appearance. Structural evidence suggests that these objects were produced by smelting, casting, and subsequent hammering, involving repeated cycles of cold working and annealing during the shaping process. مطالعه و شناخت فنــاوری‌های تولیــد و اســتفاده از فلزات در ساخت اشــیای مختلف در نقــاط مختلــف ایــران بسیار مهم اســت. با تولید آلیاژهای پایه‌مس، مانند برنز قلع‌دار و برنز آرسنیکی، صنعتگران کهن به سطح بالایی از دانش و مهارت فنی در زمینۀ متالورژی دست یافتند. محوطۀ باستانی گورستان تاج‌امیر در دامنه‌های جنوبی رشته‌کوه دنا و در بخش شرقی شهر یاسوج (استان کهگیلویه و بویراحمد) واقع شده است. این گورستان در سال ۱۳۸۸ هجری شمسی و به‌دنبال عملیات عمرانی مربوط به احداث کتابخانۀ دانشگاه علوم پزشکی یاسوج شناسایی شد. در جریان کاوش‌های انجام‌شده در این محوطه، مجموعه‌ای از اشیای فلزی به‌ویژه آثار مفرغی از درون گورها به دست آمد. در این پژوهش، تعدادی از اشیای مفرغی سالم‌تر و ازنظر شکل و کاربری متنوع‌تر، متعلق به لایه‌های تدفینی هم‌زمان از گورستان تاج‌امیر (دهنو) یاسوج، با هدف شناخت ویژگی‌های فناوری و شیوه‌های ساخت در دورۀ میانۀ هزارۀ دوم پیش‌از میلاد انتخاب و تحت بررسی‌های آزمایشگاهی شامل متالوگرافی، XRF و SEM-EDS قرار گرفتند تا درک دقیق‌تری از فنون ساخت و فناوری آلیاژسازی در این مجموعه به ‌دست آید. برای این منظور، از روش‌های تحلیل ریزساختار، میکروسکوپ الکترونی روبشی مجهز به طیف‌سنج پراکندگی انرژی پرتوی ایکس (SEM-EDS) و نیز آزمون فلورسانس پرتوی ایکس (XRF) جهت تعیین ترکیب عنصری نمونه‌ها استفاده شد. نتایج به‌دست‌آمده نشان داد دو نمونۀ بررسی‌شده از آلیاژ برنز قلعی با درصد نسبتاً مشخصی از قلع ساخته شده‌اند که بیانگر آگاهی سازندگان از کنترل مقدار قلع در فرایند تولید برنز است. همچنین، یکی از نمونه‌ها به‌دلیل دارشتن درصد بالای نقره، ماهیت نقره‌ای خود را آشکار کرد. شواهد ساختاری نشان می‌دهد تولید این اشیا ازطریق ذوب، ریخته‌گری و سپس چکش‌کاری انجام شده و در فرایند شکل‌دهی آن‌ها، چرخه‌های متناوب کار سرد و تاب‌کاری به کار رفته است.

http://www.jaco-sj.com/article_235261_8d58b2d512d804dff90f2da50ee08ae7.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر هنر و تمدن شرق 2345-6612 14 51 2026 03 21 The Manifestation of the Mystical Thoughts of Husayn Ibn Mansur al-Hallāj in the Works of Erol Akyavash & Mansoureh Hosseini تجلی اندیشه‌های عرفانی حسین‌بن‌منصور حلاج بر آثار ارول آکیاواش و منصوره حسینی 32 41 238419 10.22034/jaco.2026.524583.1478 FA فاطمه حدت کارشناس ارشد نقاشی، گروه هنر، مؤسسۀ آموزش عالی غیردولتی سپهر اصفهان، ایران کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی، گروه علوم انسانی، دانشگاه پیام‌نور، واحد نجف‌آباد، اصفهان، ایران 0009-0002-9277-2691 حجت امانی گروه نقاشی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0000-0002-1096-9566 Journal Article 2025 06 14 The examination and understanding of the concepts and teachings of Islamic mysticism within the underlying structure of painting, and reflection upon them, constitute essential research requirements in the contemporary era. Mysticism is an intuitive and love-centered perspective on existence, and art within Islamic civilization has drawn upon this outlook, thereby attaining a status distinct from that of art in the West. The presence of the artist in Islamic civilization extends beyond that of a mere creator of works; it is a presence imbued with knowledge of the Truth—knowledge rooted in wisdom and esoteric beliefs that manifests itself through lines, geometric motifs, letters, and colors. This study investigates the manner in which the ideas of Husayn ibn Mansur al-Hallāj have influenced and been reflected in the works of contemporary artists in the Islamic world, with Especially the works of Erol Akyavash and Mansoureh Hosseini. The research aims to identify the impact of mystical thought on the works of artists in the Islamic world and to examine symbolic expression in the selection of visual elements, employing a descriptive–analytical methodology and drawing on documentary sources. The findings of the research indicate that Iranian–Islamic mysticism is present throughout the surviving works of these two contemporary artists, and that in certain themes—particularly in relation to the thought of Ḥallaj—they exhibit a perceptible affinity. Moreover, a number of contemporary artists of the Islamic world have drawn inspiration from al-Ḥallāj’s ideas, incorporating them into their artistic works in the form of abstract compositions with an emphasis on textual and discursive elements. بررسی و شناخت مفاهیم و آموزه‌‌های عرفان اسلامی در نهان‌خانۀ ساختار هنر نقاشی و تأمّل در آن از بایسته‌‌های مهم پژوهشی در دوران معاصر است. عرفان، نگاه شهودی و عاشقانه به هستی است و هنر در تمدن اسلامی از آن بهره برده و جایگاهی متفاوت از هنر در غرب دارد. حضور هنرمند در تمدن اسلامی فراتر از یک خالقِ اثر بوده و آن حضوری است سرشار از معرفتِ با حقیقت که برگرفته از حکمت و اعتقادات رمزگون، در خطوط، نقوشِ هندسی، حروف و رنگ‌‌ها تجلّی می‌‌یابد. این پژوهش به‌دنبال چگونگی تأثیر و بازتاب اندیشه‌‌های «حسین‌‌بن‌‌منصور حلاج» بر آثار هنرمندان معاصر جهان اسلام به‌‌ویژه آثار «ارول آکیاواش» و «منصوره حسینی» با هدف بازشناخت تأثیر اندیشه‌‌های عرفانی برآثار هنرمندان جهان اسلام و مطالعۀ بیان نمادین در انتخاب عناصر بصری به روش توصیفی- تحلیلی و بهره‌‌مندی از منابع اسنادی است. یافته‌‌‌‌های پژوهش نشان می‌‌دهد عرفان ایرانی- اسلامی در آثار برجای‌مانده از این دو هنرمنـدِ هم‌‌عصر، جاری بوده و در برخی مضامین به‌‌ویژه اندیشه‌‌های حلاج با یکدیگر قرابتی قابل درک دارند. همچنین تعدادی از هنرمندان معاصر جهان اندیشه‌‌های حلاج را منبع الهام آثارهنری خود در قالب آثار تجریدی با تأکید بر متون کلامی قرار داده‌‌اند.

http://www.jaco-sj.com/article_238419_86487e73f9029629b0f70ee8a1315827.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر هنر و تمدن شرق 2345-6612 14 51 2026 03 21 An Analysis of the Architecture of the Neolithic and Chalcolithic Periods in Kermanshah (A Case Study of Ganj Dareh and Godin Tepe) واکاوی معماری دوران نوسنگی و مس و سنگ در کرمانشاه(مطالعۀ موردی گنج‌دره و گودین‌تپه) 42 63 238418 10.22034/jaco.2026.524244.1477 FA سیده سعیده مهدویان گروه مطالعات و حفاظت از میراث معماری و شهری، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای ‌زیبا، دانشگاه تهران، ایران الهام اندرودی گروه مطالعات و حفاظت از میراث معماری و شهری، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای ‌زیبا، دانشگاه تهران، ایران پگاه صامعی یزدی گروه مطالعات و حفاظت از میراث معماری و شهری، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای ‌زیبا، دانشگاه تهران، ایران محمدحسن طالبیان گروه مطالعات و حفاظت از میراث معماری و شهری، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای ‌زیبا، دانشگاه تهران، ایران Journal Article 2025 05 24 The Kermanshah region in the Central Zagros, with prominent archaeological sites like Ganj Dareh and Godin Tepe, is considered one of the main centers for the formation of culture and architecture in the prehistoric period of Iran. Despite numerous excavations, the focus of most previous research has been primarily on ceramics and tools, while the physical and spatial analyses of the architecture have received less attention. This shortcoming has prevented a proper understanding of the connection between construction patterns and the social and ritualistic structures of the early communities in this region. This research focuses on Ganj Dareh (Layer D, Late Neolithic PPNB) and Godin Tepe (Period VI, Early Chalcolithic) to identify and compare the architectural patterns, spatial organization, and ritualistic elements in these two sites. The main research questions are: 1) What role did the architectural innovations of Ganj Dareh play in the formation of the physical structures of contemporaneous sites such as Tepe Zagheh, Sang-e Chakhmaq, and Sheikhi Abad? 2) What are the similarities and differences between the architectural pattern of Godin Tepe and other prominent sites of the Chalcolithic period, including Susa III and Tall-e Malyan? The current research is based on pure architectural analysis and spatial organization analysis. The data includes excavation reports, plans, maps, and published visual documents from the studied sites. The research process was conducted in three steps: 1) Collection and documentation of architectural data. 2) Structural, spatial, and physical element analysis. 3) Comparative analysis at the regional scale. In this interpretive approach, each architectural element is examined not as an isolated object, but as a reflection of the spatial and cultural order of the prehistoric society. The findings indicate that Ganj Dareh, with its dense structure, square plans, and contiguous organization, reflects the initial experiences of sedentary settlement and the close intertwining of life and ritual. In contrast, Godin Tepe, with its rectangular spaces, symmetrical doorways, and central depressions, is indicative of a more advanced stage of architectural organization during the Chalcolithic period. These similarities and differences suggest the existence of networks for cultural exchange and the transfer of architectural patterns across the Iranian Plateau, and they solidify Kermanshah’s position as one of the centers of architectural innovation in the Central Zagros during prehistory. منطقۀ کرمانشاه در زاگرس مرکزی، با محوطه‌های باستانی شاخصی چون گنج‌دره و گودین‌تپه، از کانون‌های اصلی شکل‌گیری فرهنگ و معماری در دوران پیش از تاریخ ایران به‌شمار می‌رود. با وجود کاوش‌های متعدد، تمرکز بیشتر پژوهش‌های پیشین بر سفالینه‌ها و ابزارها بوده و به تحلیل‌های کالبدی و فضاییِ معماری کمتر توجه شده است. این کاستی موجب‌شده پیوند میان الگوهای ساخت‌وساز و ساختارهای اجتماعی و آیینی جوامع نخستین در این منطقه به‌درستی شناخته نشود. این پژوهش با تمرکز بر گنج‌دره (لایۀ D، نوسنگی جدید PPNB) و گودین‌تپه (دورۀ VI، مس‌سنگی آغازین)، در پی شناسایی و مقایسۀ الگوهای معماری، سازمان فضایی و عناصر آیینی در این دو محوطه است. پرسش‌های اصلی تحقیق عبارت‌اند از: 1) نوآوری‌های معماری گنج‌دره چه نقشی در شکل‌گیری ساختارهای کالبدی محوطه‌های هم‌عصر چون تپه‌زاغه، سنگ‌چخماق و شیخی‌آباد داشته است؟ 2) وجوه اشتراک و افتراق الگوی معماری گودین‌تپه با دیگر محوطه‌های شاخص دورۀ مس‌وسنگ، از جمله شوش III و تل ملیان، چیست؟ پژوهش حاضر برمبنای تحلیل معماری محض و تحلیل سازمان فضایی انجام شده است. داده‌ها شامل گزارش‌های کاوش، پلان‌ها، نقشه‌ها و اسناد تصویریِ منتشرشده از محوطه‌های مطالعه‌شده است. فرایند تحقیق در سه گام انجام گرفته است: ۱) گردآوری و مستندسازی داده‌های معماری، ۲) تحلیل ساختاری، فضایی و عناصر کالبدی، ۳) مقایسۀ تطبیقی در مقیاس منطقه‌ای. در این رویکرد تفسیری، هر عنصر معماری، نه به‌عنوان شیء منفرد، بلکه به‌منزلۀ بازتابی از نظم فضایی و فرهنگی جامعۀ پیش از تاریخ بررسی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد گنج‌دره با ساختاری فشرده، پلان‌های چهارگوش و سازمان‌دهی چسبیده، بازتاب نخستین تجربه‌های سکونت یک‌جانشین و پیوند تنگاتنگ زیست و آیین است؛ در مقابل، گودین‌تپه با فضاهای مستطیل‌شکل، درگاه‌های قرینه و فرورفتگی‌های مرکزی، نشانگر مرحله‌ای پیشرفته‌تر از سامان‌یافتگی معماری در دورۀ مس ‌و سنگ است. این شباهت‌ها و تفاوت‌ها دلالت بر وجود شبکه‌های تبادل فرهنگی و انتقال الگوهای معماری در فلات ایران دارد و جایگاه کرمانشاه را به‌عنوان یکی از محورهای نوآوری معمارانه‌ی زاگرس مرکزی در دوران پیش از تاریخ تثبیت می‌کند.

http://www.jaco-sj.com/article_238418_3bf48dde45110070411edbf1b994d22f.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر هنر و تمدن شرق 2345-6612 14 51 2026 03 21 Typology of Safavid Era Accommodation Buildings Based on Non-Iranian Travelogues گونه‌شناسی ابنیۀ اقامتی راهی عصر صفوی برپایۀ گزارش‌های جهانگردان غیرایرانی 64 75 236860 10.22034/jaco.2025.543727.1493 FA نیما دیماری گروه معماری، دانشکدۀ عمران و معماری، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران 0000-0001-7998-0395 آیدا ملکی گروه معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی، تبریز، ایران 0000-0003-3490-3251 فرهاد آخوندی گروه معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی، تبریز، ایران 0000-0002-3067-5178 احد نژاد ابراهیمی گروه معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی، تبریز، ایران 0000-0001-6025-1942 Journal Article 2025 08 30 The Safavid era is often referred to as the “golden age of caravanserai construction”, with Šāh Abbās referred to as “father of caravanserai construction” in Iran. During this period, the prosperity of trade on the one hand and consolidation of relations between Iran and Europe on the other, the construction of roads and roadside facilities flourished greatly. Many travelers took advantage of these accommodation buildings, traversing the roads of Iran. European travelers described these facilities in considerable detail and introduced lesser-known types of accommodation buildings. However, no independent research has yet been conducted based solely on travelers’ reports regarding these facilities. The main objective of this study is to identify and classify the types of Safavid-era accommodation buildings from the perspective of non-Iranian travel writers. This fundamental qualitative research employed a mixed-method approach. Data were collected from 20 travelogues from the Safavid period, and the resulting information was analyzed through an analytical-comparative method to produce the final typology. The accommodation buildings that travel writers spoke of and described in detail included Sābāt and Langar, Rebāt, Xān and Xāneqāh, Karbāt and Caravanserai, Mehmān-xāne and Urban Caravanserai, Bridges and Qahve-xāne, Royal Residences and Daskare, Residential Villages and Private Houses, Religious Sites, Tents and Mobile Structures, and Temporary Stations. دوران صفوی را عصر طلایی کاروانسراسازی خوانده‌اند و شاه‌عباس را پدر کاروانسراسازی ایران. در این دوره به دلیل رونق تجارت و گسترش روابط میان ایران و اروپا، ساخت راه و ابنیۀ اقامتی راهی رونق بسیار یافت. جهانگردان بسیاری از این امکان ارتباطی بهره گرفتند و راه‌های ایران را زیرپا گذاشتند و اقامتگاه‌هایشان را با جزئیات قابل توجهی وصف و گونه‌های کمتر شناخته شده‌ای از ابنیۀ اقامتی راهی را معرفی کرده‌اند. بااین وجود پژوهشی مستقل و برخاسته از گزارش‌های جهانگردان دربارۀ ابنیۀ اقامتی راهی ایران در دست نیست. هدف اصلی این پژوهش شناخت و معرفی انواع ابنیه اقامتی راهی دوران صفوی از نگاه سفرنامه نویسان غیرایرانی است. برای دستیابی به این هدف، این پژوهشِ بنیادی و کیفی، با بهره‌گیری از «روش ترکیبی» به جمع‌آوری داده‌های برآمده از مطالعۀ اسنادی 20 عنوان سفرنامه به جامانده از دوران صفویان پرداخته و حاصلِ تجزیه‌ و تحلیل داده‌های به‌دست‌آمده از رویکردِ تحلیلی-تطبیقی به نتایج پایانی منتهی شده است. ابنیۀ اقامتی راهی که سفرنامه نویسان از آن سخن گفته و به شرح جزئیات آن پرداخته‌اند، شامل سابات و لنگر، رباط، خان و خانقاه، کاربات و کاروانسرا، خانه‌های شاهی، مهمان‌خانه و کاروانسراهای شهری، پل‌ها و قهوه‌خانه‌ها، اقامتگاه‌های شاهی و دسکره‌ها، روستاهای اقامتی و خانه‌های شخصی، اماکن مذهبی، خیمه‌ها و ساختمان‌های سیار، واحه‌ها، درختان و ایستگاه‌های موقت بوده‌اند.

http://www.jaco-sj.com/article_236860_70c6339af1eb8d34c2eecacfe3477200.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر هنر و تمدن شرق 2345-6612 14 51 2026 03 21 Architecture as a Media for Representing Time in Painting: A Comparative Study of Spatial Structures in the Works of Junayd Baghdadi and Masaccio معماری به‌‌مثابۀ رسانه‌‌ای برای بازنمایی زمان در نقاشی؛ مطالعه‌‌ای تطبیقی بر ساختارهای فضایی در آثار جنید بغدادی و مازاتچو 76 89 239703 10.22034/jaco.2026.542718.1490 FA معصومه یاوری کلور گروه معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه خاتم، تهران، ایران حامد عابدینی گروه معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه خاتم، تهران، ایران 0000-0003-0926-5518 Journal Article 2025 08 22 Time, one of the most complex concepts in the history of human thought, has long been of interest to scholars across disciplines. This inherent complexity has made the philosophical representations of time in works of art a key topic in interdisciplinary studies. Understanding the mechanisms of these representations, while deepening our grasp of the worldviews that govern artistic eras, opens new ground for the philosophical analysis of works of art. The research examines the representation of time’s physical nature in 15th-century paintings. This study, which focuses on two artistic schools of the East and the West (Iranian painting centered on the works of Junayd Baghdadi and the Italian Renaissance with an emphasis on the works of Masaccio), highlights cultural differences in the perception of time and reveals philosophical-artistic connections. This fundamental research, with a qualitative-comparative approach, analyzes six prominent works by Junayd Baghdadi and Masaccio. The data were collected from available sources through library research, and the visual and semantic elements of the works were analyzed using a descriptive-analytical approach, with “architecture in painting” as the key medium. Finally, through comparative analysis, the similarities and differences in the attitudes of these two schools towards the concept of time were inferred. The comparative analysis of the works revealed two distinct systems of representation of the concept of time. In Western art (e.g., Massaccio), time is represented linearly and instantaneously, using techniques such as single-point perspective, realistic architecture, and physical depth, which reflect the Aristotelian and anthropocentric worldview of the Renaissance. In contrast, the Eastern school (Junayd Baghdadi), employing a spatial perspective, symbolic architecture, and simultaneous representation of events, presents time in a cyclical and transcendental form rooted in the wisdom of Ishrāqi and a mystical attitude. These two modes of representation, respectively, exhibit predictive correspondences with the concepts of Newtonian physics and Einsteinian relativity. By emphasizing the connection between philosophical worldviews and artistic expression, this research opens new horizons in interdisciplinary studies of the philosophy of art, the history of science, and visual semiotics. زمان، به‌‌عنوان یکی از پیچیده‌ترین مفاهیم در تاریخ اندیشۀ بشری، همواره مورد توجه اندیشمندان حوزه‌‌های مختلف بوده است. این پیچیدگی ذاتی سبب شده است تا بازنمایی‌های فلسفی زمان در آثار هنری به یکی از مباحث کلیدی در مطالعات میان‌رشته‌ای تبدیل شود. فهم سازوکارهای این بازنمایی‌ها ضمن درک عمیق‌تر جهان‌بینی‌های حاکم بر دوران‌های هنری، زمینۀ تازه‌ای برای تحلیل فلسفی آثار هنری می‌گشاید. پژوهش، به بررسی بازنمایی ماهیت فیزیکی زمان در نقاشی‌های قرن پانزدهم میلادی می‌پردازد. این مطالعه که بر دو مکتب هنری شرق و غرب (نگارگری ایرانی با محوریت آثار جنید بغدادی و رنسانس ایتالیایی با تأکید بر آثار مازاتچو) تمرکز دارد، تفاوت‌های فرهنگی در ادراک زمان را برجسته می‌کند و پیوندهای فلسفی- هنری را آشکار می‌سازد. این پژوهش بنیادی با رویکرد کیفی- تطبیقی، به تحلیل شش اثر شاخص از جنید بغدادی و مازاتچو می‌پردازد. داده‌ها به روش کتابخانه‌ای گردآوری و با روش توصیفی-تحلیلی، عناصر بصری و معنایی آثار با محوریت «معماری در نقاشی» به‌عنوان واسطی کلیدی، واکاوی شده‌اند. در نهایت، از رهگذر مقایسۀ تطبیقی، شباهت‌ها و تفاوت‌های نگرش این دو مکتب به مفهوم زمان استنباط شده است. تحلیل تطبیقی آثار، دو نظام بازنمایی متمایز از مفهوم زمان را آشکار ساخت. در مکتب غربی (مازاتچو)، زمان به‌صورت خطی و لحظه‌ای و با ابزارهایی چون پرسپکتیو تک‌نقطه‌ای، معماری واقع‌گرا و عمق فیزیکی بازنمایی شده که بازتاب جهان‌بینی ارسطویی و انسان‌محور رنسانس است. در مقابل، مکتب شرقی (جنید بغدادی) با استفاده از پرسپکتیو مقامی، معماری نمادین و بازنمایی هم‌زمان رویدادها، زمان را به‌شکلی چرخه‌ای و فرازمانی ارائه می‌دهد که ریشه در حکمت اشراقی و نگرش عرفانی دارد. این دو شیوۀ بازنمایی، به‌ترتیب، همخوانی پیش‌بینانه‌ای با مفاهیم فیزیک نیوتنی و نسبیت انیشتینی نشان می‌دهند. این پژوهش از رهگذر تأکید بر پیوند جهان‌بینی‌های فلسفی و بیان هنری، افق‌های تازه‌ای در مطالعات میان‌رشته‌ای فلسفۀ هنر، تاریخ علم و نشانه‌شناسی تصویری می‌گشاید..

http://www.jaco-sj.com/article_239703_edc18e637eec1822ac539f1ba02b5fd1.pdf