پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر هنر و تمدن شرق 2345-6612 13 49 2025 09 23 Calligraphy from the Tradition to Today’s World خوشنویسی از بستر سنت تا جهان امروز 5 5 231033 10.22034/jaco.2025.231033 FA حجت‌الله امانی گروه نقاشی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0000-0002-1096-9566 Journal Article 2025 10 01 Traditional calligraphy, which was born and developed as a “writing revolution” in the Islamic world after the Prophet (PBUH) through its semantic and spiritual connection to the Word of Revelation, has traversed a long and winding path until today—one that has been largely shaped by political and social changes within Islamic societies. Thus, it can be said that script and calligraphy, as living entities, serve as indicators of the condition of Islamic civilization in different eras. The emergence of the simple, early (non-geometric) Kufic script at the beginning of the Islamic government, and the later flourishing of complex variations such as interlaced, arboreal, and floral Kufic during the height of Islamic civilization, bear witness to this fact. In Islamic societies, traditional calligraphy, when confronted with modernism—including the advent of the printing press—continued to retain a relative vitality. This persistence was due to several reasons, foremost among them its intrinsic connection with the transcription of the Holy Qur’an and with the works of poets and mystics. This link preserved its dignity and authenticity, making it a symbol of resistance against Western art. However, with the institutionalization of Western art education in academic settings across Islamic societies, traditional arts—including calligraphy—were gradually pushed aside. Yet, within the broader movement of “identity-seeking” and “return to the self,” calligraphy reemerged in a different form, particularly through the artistic movement known in the Middle East as Hurufiyya, which influenced the development of the Saqakhaneh Movement in Iran. At this point, calligraphers could be classified into three groups: A. Traditionalists, who remained loyal to classical heritage and saw their mission as preserving the artistic traditions of their predecessors. B. Hybrid artists, who drew upon calligraphic traditions as a source of identity within their modern works. C. Reformists, who, inspired by the idea that “we do not imitate the past; we continue it,” altered the essence of calligraphy in favor of modern aesthetics. In recent decades, the economic success of artworks centered on calligraphy and modern calligraphic gestures has pulled some traditional calligraphers toward this trend. As a result, calligraphy increasingly became a vehicle for expressing emotions or serving political and social purposes within the framework of art markets. Consequently, many artists in these years sought exclusive, personal styles, often prioritizing formal or superficial innovation over deep meanings. In other words, this shift weakened calligraphy’s long-standing semantic bond with mystical literature. Furthermore, festivals and art events—designed to lend credibility and vitality to the regional art market—produced new discursive spaces. Yet, they also deliberately shaped the modes of artistic creation, to the point that some critics argue Middle Eastern art is not a distinct kind of art but rather the product of a distinct kind of art market, governed by the policies of auction houses. Therefore, today Islamic societies—especially Iran—are confronted with certain forms of calligraphy that can be considered neither faithful to tradition nor true continuations of it. خوشنویسی سنتی که با پیشینۀ پیوند معنایی و معنوی با کلام وحی پس از پیامبر(ص) به عنوان انقلاب نگارشی در جهان اسلام تولد و توسعه یافته است، مسیر پر نشیب و فرازی را تا به امروز پیموده که بیشتر درگرو تغییرات و ضرورت‌های سیاسی و اجتماعی در بستر جوامع اسلامی بوده است. از این رو می‌توان گفت، خط و خوشنویسی به‌مثابۀ وجودی حیاتمند به‌عنوان شاخصه‌ای از وضعیت تمدن اسلامی در ادوار مختلف به‌شمار می‌آید. پیدایش خط کوفی سادۀ ابتدایی (غیر هندسی) در آغاز شکل‌گیری حکومت اسلامی و توسعۀ گونه‌های مختلف خطوط کوفی پیچان، مشجر و مزّهر در دوران اوج و شکوه تمدن اسلامی گواهی براین مدعاست. در جوامع اسلامی خوشنویسی سنتی در مواجهه با مدرنیسم با تغییراتی از جمله ورود صنعت چاپ روبرو شد، اما همچنان از رونق نسبی برخوردار بود؛ زیرا خوشنویسی به چندین دلیل، ازجمله ارتباط درونی و ذاتی آن با نسخه‌برداری از قرآن کریم و دیوان شاعران و عارفان، کرامت و اصالت خود را حفظ کرده و این نکته، به‌عنوان نماد مقاومت در برابر هنرغرب به‌شمار میآید. با نهادینه شدن آموزه‌های غربی در آموزش آکادمیک هنر در جوامع اسلامی هنرهای سنتی از جمله خوشنویسی به حاشیه رانده شد که در جریان «هویت‌یابی» و «بازگشت به خویشتن» با وجه دیگری که در خاورمیانه جنبش هنری «حروفیه» نامیده شده و بر شکلگیری جنبش «سقاخانه» در ایران مؤثر افتاد، دوباره به میدان آمد. در این زمان، جامعۀ خوشنویسان را می‌توان در سه گروه دسته‌بندی کرد؛ نخست گروهی که همچنان به سنت وفادار ماندند و وظیفۀ خود را حفظ سنت‌های هنری پیشنیان می‌دانستند. گروه دیگری که از سنت‌های خوشنویسی در آثار مدرن به‌عنوان هویت هنری بهره گرفتند و گروه سوم آن دسته از هنرمندانی است که ماهیت خوشنویسی را با این ایده که «ما گذشته را تقلید نمی‌کنیم بلکه آن را ادامه می‌دهیم»، به نفع زیبایی‌شناسی مدرن، تغییر دادند.

http://www.jaco-sj.com/article_231033_384716e2cd8e0708f4fd4215b73df943.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر هنر و تمدن شرق 2345-6612 13 49 2025 09 23 ERRATUM: Explanation of the Boundaries of the Middle Bronze Age in Northeastern and Eastern Iran Based on Archaeological Studies of the Bactria-Margiana Culture تبیین مرزهای عصر مفرغ شمال‌‌شرق و شرق ایران براساس مطالعات باستان‌شناسی فرهنگ بلخی- مروی 6 13 222198 10.22034/jaco.2025.499434.1442 FA معین فلکی گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، ایران. 0000-0003-3826-6827 فرشید ایروانی قدیم گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران. 0000-0002-5107-6561 بهرام آجورلو گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران. 0000-0003-1611-0258 حامد طهماسبی زاوه گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، ایران. علی صادقی گروه جغرافیا، دانشکدۀ علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، ایران. Journal Article 2025 01 12 ERRATUM: Explanation of the Boundaries of the Middle Bronze Age in Northeastern and Eastern Iran Based on Archaeological Studies of the Bactria-Margiana Culture Authors: Moein Falaki, Farshid Iravani Ghadim, Bahram Ajorloo, Hamed Tahmasbi Zaveh, Ali Sadeghi Article Information: This article was previously published in Journal of Art and Civilization of the Orient, Year: 2025, Volume 13, Issue 49, Pages 6-15. DOI: https://doi.org/10.22034/jaco.2025.499434.1442 Erratum Text: In the above article, the affiliation of the author Farshid Iravani Ghadim was incorrectly listed as: “Department of Archaeology, Faculty of Conservation and Restoration, Art University of Isfahan, Iran” The correct affiliation should read: “Department of Archaeology, Faculty of Conservation and Restoration, Tabriz Islamic Art University, Iran” Editorial Office of: Journal of Art and Civilization of the Orient Erratum Publication Date: 2025/12/20 Attempting to delineate the western borders and boundaries of the Bactria-Margiana culture in northeastern and eastern Iran is one of the ways to understand the structure of this cultural period. The Bactria-Margiana culture is the predominant culture of the Middle and Late Bronze Age in Khorasan. This culture, abbreviated as BMAC, developed and spread from the mid-third millennium to the late second millennium BC in the geographical areas of northern Afghanistan, southern Turkmenistan, southern Uzbekistan, and eastern and northeastern Iran. The extent of the influence of this culture in eastern Iran has reached the provinces of North Khorasan, Razavi Khorasan, and South Khorasan. Delineating the borders of this culture contributes significantly to mapping the geographical boundaries of cultural Khorasan, identifying the cultural extent, and distinguishing and differentiating between archaeological materials and findings in contact areas. The main issue of this research is to determine the boundaries of the Bactria-Margiana culture in the Khorasan provinces (North, Razavi, and South) of Iran. Based on this, the following questions were raised: 1- Which areas are included within the sphere of influence of the Bactria-Margiana culture in Khorasan? 2- How can the presence of the Bactria-Margiana culture in Khorasan be explained? The method of this research is descriptive and analytical, and it involves library studies. The research results indicate that this culture has somewhat infiltrated parts of Khorasan in Iran, manifesting as settlements in North Khorasan and Razavi Khorasan and as cemeteries in South Khorasan. تلاش برای ترسیم مرزها و سرحدات غربی فرهنگ بلخی- مروی در شمال‌‌شرق و شرق ایران یکی از راه‌‌های شناخت ساختار این دورۀ فرهنگی است. فرهنگ بلخی- مروی، فرهنگ غالب عصر مفرغ میانی و جدید در شرق خراسان است. این فرهنگ که به اختصار BMAC نامیده می‌‌شود، در اواسط هزارۀ سوم تا اواخر هزارۀ دوم قبل از میلاد در مناطق جغرافیایی شمال افغانستان، جنوب ترکمنستان، جنوب ازبکستان، شرق و شمال‌‌شرق ایران شکل گرفته و گسترش یافته است. ترسیم مرز این فرهنگ به ترسیم مرزهای جغرافیایی خراسان فرهنگی و مشخص‌کردن گسترۀ فرهنگی، تفکیک و تمایز میان مواد و یافته‌‌های باستانی در مناطق تماس، نقش مهمی دارد. مسئلۀ اصلی این پژوهش مشخص‌کردن مرزهای فرهنگ بلخی- مروی در استان‌‌های سه‌گانۀ خراسان (شمالی، رضوی و جنوبی) است. بر این اساس سؤالات این‌گونه مطرح می‌‌شود: 1- محدودۀ نفوذ فرهنگ بلخی- مروی در خراسان شامل چه مناطقی می‌‌شود؟ 2- چرایی وجود فرهنگ بلخی- مروی در خراسان به چه نحوی قابل تبیین است؟ روش این پژوهش به‌شکل توصیفی- تحلیلی و مطالعات کتابخانه‌‌ای است. نتایج پژوهش بیانگر این است که این فرهنگ تا حدی در بخش‌‌هایی از خراسان به‌شکل استقرارها در خراسان ‌‌‌شمالی و خراسان ‌رضوی و به‌شکل گورستان‌‌هایی در خراسان‌‌‌جنوبی نفوذ یافته است.

http://www.jaco-sj.com/article_222198_7bec757882b2ad3cd55af782ec94b2f2.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر هنر و تمدن شرق 2345-6612 13 49 2025 09 23 Explaining the Role of Cultural and Architectural Changes in India on the Development of Romantic Architecture in the Facades of Government Buildings in Zahedan (Pahlavi I Period) تبیین نقش تحولات فرهنگی و معماری هند برشکل‌گیری معماری رمانتیک در نمای بناهای دولتی شهر زاهدان (دورۀ پهلوی اول) 14 31 225662 10.22034/jaco.2025.499522.1443 FA گوهر شهرکی مقدم گروه معماری، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران. 0009-0003-0518-5868 جمال‌الدین سهیلی گروه معماری، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران. 0000-0002-2645-8912 مریم ارمغان گروه معماری،واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران. 0000-0002-0032-3008 Journal Article 2025 01 18 India has always been an important cultural neighbor of Iran, both near and far. During the reign of the First Pahlavi, this country had a significant role in shaping the architecture of the southeastern cities of Iran, particularly Zahedan for various reasons. Architecture has historically maintained a strong connection with cultural factors, and the developments that have occurred in this field have had noticeable effects on architecture. Understanding the significance of how these cultural and architectural transformations in India have influenced the architecture of Zahedan is the subject of this writing. Therefore, the main research question is: What components and characteristics define the Romantic architecture of Zahedan, influenced by the cultural and architectural transformations of India? This research is of a historical-interpretive nature and, based on historical documents and field observations, will analyze the role of these movements in the emergence of Romanticism in the architecture of Zahedan and the manifestation of physical characteristics in the architecture of this city during the First Pahlavi period through a descriptive-analytical method. The results of the research indicate that the architecture of Zahedan during the First Pahlavi era was influenced by Indian Romanticism, and the wise application of its themes in the architecture of this period in Zahedan reflects connections with neighboring countries in the mentioned geography, either directly or indirectly. These connections have allowed cultural and architectural transformations to penetrate the essence and structure of urban architecture in Iran and visibly affect it. The most important characteristics of Romanticism, such as nature-oriented design using local materials, a focus on human emotions and feelings through the use of light, color, and specific spatial proportions, an emphasis on storytelling and narrative through the use of symbolic representations from historical tales, idealism and classicism through the creation of ideal spaces, and modernity through the application of innovative methods in the architecture of government buildings in Zahedan, have been prominently displayed. کشور هند همسایۀ کهن ایران است و پیوندهای فرهنگی دو کشور از دیرباز برقرار مانده‌اند؛ در دوران حکومت پهلوی اول این کشور به‌دلایل مختلفی، نقش ملموسی در شکل‌گیری معماری شهر‌های جنوب‌شرق ایران به‌خصوص شهر زاهدان داشته‌ است. معماری نیز در طول تاریخ همواره پیوندی مستحکم با عوامل فرهنگی داشته و تحولات بروز یافته در این زمینه‌، اثرات مشهودی بر معماری گذاشته است. شناخت و اهمیت چگونگی اثرگذاری این جریان‌ و تحولات فرهنگی- معماری در هند و انعکاس ظهور آن‌ها بر معماری شهر زاهدان موضوعی است که در این پژوهش به آن پرداخته می‌شود. ازاین‌رو پرسش اصلی پژوهش این است که تحولات فرهنگی و معماری هند در عصر پهلوی اول با چه مؤلفه‌ و ویژگی‌هایی بر معماری رمانتیک شهر زاهدان اثر گذاشته است؟ این پژوهش از نوع تاریخی- تفسیری است و با استناد به اسناد تاریخی و برداشت‌های میدانی و روش توصیفی- تحلیلی به نقش این جریان‌ها بر پیدایش رمانتیک و بروز شاخصه‌های کالبدی آن بر معماری دورۀ پهلوی اول شهر زاهدان می‌پردازد. نتایج نشان می‌دهند معماری زاهدان در عصر پهلوی اول، از رمانتیسم هندی متأثر است و به‌کارگیری خردمندانۀ مضامین آن در معماری این دوران در شهر زاهدان، نشان از ارتباطات با کشورهای همسایه در جغرافیای مذکور به‌نحو مستقیم یا غیرمستقیم دارد؛ ارتباطاتی که به‌موجب آن تحولات فرهنگی و معماری توانسته‌اند بر جان و کالبد معماری شهری در ایران رخنه کرده و آثارش به‌وضوح دیده شود به‌نحوی که مهم‌ترین شاخص‌های رمانتیسم، طبیعت‌گرایی با بهره‌گیری از مصالح بومی و ارتباط با محیط و طبیعت، توجه به احساسات و عواطف انسانی ازطریق استفاده از نور، رنگ و تناسبات خاص فضاها، تأکید بر داستان و روایت با به‌کارگیری نمادهای روایتی از داستان‌های تاریخی، ایده‌آل‌گرایی و باستان‌گرایی به‌واسطۀ ایجاد فضاهای ایده‌آل و نوگرایی ازطریق استفاده از روش‌‌های نوین در معماری بناهای دولتی زاهدان به نمایش در آمدند.

http://www.jaco-sj.com/article_225662_8f4d12ba592be83d60971ab7027e4229.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر هنر و تمدن شرق 2345-6612 13 49 2025 09 23 An Analysis of the Design Plan of the Mehrabi Kufic Inscription from the Kakuyids Era in the Ghadamgah Mosque (Pilgrimage Site) of Farashah, Yazd تحلیل نقشۀ طراحی کتیبۀ کوفی محرابی از دورۀ آل‌کاکویه در مسجد و قدمگاه فراشاه یزد 32 43 225243 10.22034/jaco.2025.514637.1470 FA سحر صالحی دانشکدۀ هنر و معماری، گروه هنراسلامی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. 0000-0003-4568-0815 مهناز شایسته فر دانشکدۀ هنر و معماری، گروه هنراسلامی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. 0000-0001-9957-1214 سید ابوتراب احمدپناه دانشکدۀ هنر و معماری،گروه ارتباط تصویری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. Journal Article 2025 04 22 Kufic inscriptions in Iran are considered an art that was basically formed under the influence of the beliefs and convictions of the society rulers in the religious monuments. With the arrival of Islam in Iran, most of the inscriptions on these buildings included Quran verses in Kufic script. The Mosque-Ghadamgah of Imam Reza (AS) in Farashah, Yazd has a stone-shaped Mihrab (Altar) dating back to 512 AH, the Kakuyids era coincides with the Seljuk time. During this era, the Kufic inscriptions appeared in more detail and diversity compared to the previous stages. The main objective of this research is to deeply comprehend the Design Plan (DP) and visual concepts of this inscription in the relevant historical and cultural context. This study has applied a qualitative research method by addressing a case study. To get this, the Mihrab Kufic inscription of the mentioned mosque has been analyzed and examined; the analysis method covers the written structure, features, and techniques of the design. The research findings show that the inscription artist has used a design plan with exact basic proportions to create these Kufic inscriptions, that has addressed visual features such as rhythm, symmetry, proportions, and other related items. The research findings show that a design plan was used in the Kufic inscription, including the verses (23) of Surah al-Shura and (55) of Surah al-Ma’idah in the Mihrab of the Farashah Mosque-Ghadamgah in Yazd city. This design plan was formed based on a precise proportion of 32/32 with a minimum ratio of 1/32 above the baseline and a ratio of 5/5 with a minimum size of 1/5 below this guiding line.The major guiding lines, middle guiding lines, and all the arrangements in this Kufic inscription are placed based on these proportions, as it can be observed that the artist has determined and designed the ratio of the letters and their connections using these architectural features. کتیبه‎نگاری‎های کوفی در ایران را می‎توان هنری دانست که تحت‌تأثیر عقاید و اعتقادات حاکمان جامعه بر بناهای مذهبی شکل گرفته‎اند. در اوایل ورود اسلام به ایران، بیشتر کتیبه‎نگاری‎ها در بناهای مذهبی شامل آیات قرآن و به خط کوفی بود. مسجد و قدمگاه امام رضا (ع) در فراشاه یزد دارای یک محراب سنگی متعلق به سال 512 هجری قمری و دورۀ آل‌کاکویه، مقارن با دورۀ سلاجقه است. این دوره یکی از دوره‎هایی است که کتیبه‎نگاری‎های کوفی از منظر توجه به جزئیات نسبت به دوره‎های قبل از خود تنوع بیشتری دارد. هدف اصلی این پژوهش، درک عمیق از شیوۀ طراحی و مفاهیم بصری این کتیبه در بستر تاریخی و فرهنگی است و به شیوۀ کیفی و از نوع مطالعۀ موردی است. در این راستا، کتیبۀ کوفی محراب این مسجد و قدمگاه تحلیل و تفسیر می‌شود و روش تحلیل و تفسیر شامل بررسی ساختار نوشتاری، ویژگی‎ها و تکنیک‎های طراحی آن است. یافته‌های پژوهش نشان می‎دهد هنرمند کتیبه‎نگار در طراحی و یا اجرای این کتیبۀ کوفی از نقشۀ طراحی با تناسبات پایه‎ای دقیق استفاده کرده است و این موضوع در چگونگی به‌کارگیری ویژگی‎های بصری همچون ریتم، تقارن، تناسبات و... تأثیرگذار بوده است. همچنین این پژوهش نشان می‏دهد از نقشۀ طراحی در کتیبۀ کوفی آیۀ (23) سورۀ الشوری و آیۀ (55) سورۀ مائده در محراب مسجد و قدمگاه فراشا یزد استفاده شده است. این نقشۀ طراحی بر پایۀ تناسبات دقیق 32 به 32 و حداقل اندازۀ یک به 32 در بالای خط راهنمای زمینه و تناسبات پنج به پنج و حداقل اندازۀ یک به پنج در زیر خط راهنمای زمینه شکل گرفته است. خطوط راهنمای اصلی، خطوط راهنمای میانی و جدول‎بندی‌‎ها در نقشۀ طراحی این کتیبۀ کوفی براساس این تناسبات جایگذاری شده‎اند و هنرمند کتیبه‎نگار ابعاد حروف و اتصالات آن را به‌وسیلۀ این ویژگی‎ها تعیین و طراحی کرده است.

http://www.jaco-sj.com/article_225243_b6be0895e5e3a3f248d5175f2f81ce69.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر هنر و تمدن شرق 2345-6612 13 49 2025 09 23 Identity and Resistance: An Analysis of Mona Hatoum’s “Light Sentence” Installation through the Lens of Foucault’s Panopticism Theory هویت و مقاومت: تحلیل چیدمان «حکم نوری» مونا حاتوم در پرتو نظریۀ پانوپتیسم فوکو 44 53 225921 10.22034/jaco.2025.504021.1450 FA مجید اسدی فارسانی گروه ارتباط تصویری، دانشکدۀ هنر، دانشگاه شهرکرد، ایران. 0000-0002-6798-4521 راضیه مختاری دهکردی گروه ارتباط تصویری، دانشکدۀ هنر، دانشگاه شهرکرد، ایران. 0000-0002-8076-1277 Journal Article 2025 02 04 “Light Sentence” (1992) by Mona Hatoum, a Palestinian-British artist, employs visual and symbolic elements to represent concepts of surveillance, identity, and resistance within the Palestinian experience. However, analyses applying Michel Foucault’s panopticism theory to this work remain limited. This research addresses three questions: 1) How do the installation’s visual/symbolic elements convey identity and resistance? 2) How does Foucault’s panopticism elucidate surveillance mechanisms in this work? 3) How does Hatoum’s lived experience as an exiled Palestinian manifest in this piece? Using visual-analytical methodology, data was collected through qualitative analysis of the work’s visual elements (metal mesh cages, moving light, shifting shadows) and related documents. Analysis integrated Foucault’s panoptic framework with visual symbolism interpretation. Results indicate the mesh cages metaphorize territorial occupation and identity constraints, while the moving light symbolizes pervasive military surveillance. Viewer movement through the cages and interaction with dynamic shadows recreates symbolic resistance rooted in Hatoum’s exile. This installation links Palestinian identity to a global critique of power structures, prompting viewers to reconsider contemporary human conditions. The study offers novel insights into contemporary art’s role in critiquing power and representing resistance. چیدمان «حکم نوری» اثر «مونا حاتوم»، هنرمند فلسطینی- بریتانیایی، با بهره‌گیری از عناصر بصری و نمادین، مفاهیم نظارت، هویت و مقاومت را در بستر تجربۀ فلسطینی بازنمایی می‌کند اما تحلیل‌های مبتنی‌بر نظریۀ پانوپتیسم «میشل فوکو» در این اثر محدود است. این پژوهش با هدف تحلیل دقیق عناصر بصری حکم نوری و تبیین نقش آن‌ها در بازنمایی هویت و مقاومت به سه سؤال پاسخ می‌دهد: 1) چگونه عناصر بصری و نمادین این چیدمان، مفاهیم هویت و مقاومت را منتقل می‌کنند؟ 2) چگونه نظریۀ پانوپتیسم فوکو سازوکارهای نظارت در این اثر را روشن می‌سازد؟ 3) چگونه تجربۀ زیستۀ حاتوم به‌عنوان یک فلسطینی در تبعید در این اثر بازتاب می‌شود؟ روش پژوهش تحلیلی- بصری است و داده‌ها ازطریق تحلیل کیفی عناصر بصری اثر (قفس‌های مشبک فلزی، نور متحرک، سایه‌های متغیر) و مطالعۀ اسناد مرتبط جمع‌آوری شدند. تجزیه‌وتحلیل با تلفیق چهارچوب پانوپتیسم فوکو و تفسیر نمادپردازی‌های بصری انجام شد. نتایج نشان می‌دهند قفس‌های مشبک، استعاره‌ای از حصارهای سرزمین‌های اشغالی و محدودیت‌های هویتی و نور متحرک، نمادی از نظارت نظامی فراگیر است. حرکت بیننده میان قفس‌ها و مواجهه با سایه‌های پویا، مقاومتی نمادین بازآفرینی می‌کند که ریشه در تجربۀ تبعید حاتوم دارد. این چیدمان، هویت فلسطینی را با نقد جهانی ساختارهای قدرت پیوند می‌دهد و بیننده را به بازاندیشی در شرایط انسانی معاصر ترغیب می‌کند. این پژوهش بینش نوینی به نقش هنر معاصر در نقد قدرت و بازنمایی مقاومت ارائه می‌دهد.

http://www.jaco-sj.com/article_225921_3fced712229f0ec5b4c8768e8eb3ee14.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر هنر و تمدن شرق 2345-6612 13 49 2025 09 23 New Findings and Cultural Analysis of Mirror Work in Iranian Historical Buildings from the 10th Century AH to the Contemporary Era نویافته‌ها و تحلیل فرهنگی آینه‌کاری در ابنیۀ تاریخی ایران از قرن دهم هجری تا دورۀ معاصر 54 63 227089 10.22034/jaco.2025.500206.1444 FA علیرضا شیخی گروه صنایع دستی، دانشکدۀ هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران. Journal Article 2025 01 16 Mirrors held a special place both in ancient Iran and during the Islamic period, as evidenced by their presence in Persian literature. Polished metals were used as looking glasses before the Safavid era, during which big planar mirrors (In Persian “Aina Jam”) were first used as wall decorations. The creativity of Iranian artists in using broken mirrors, aina jam, and convex mirrors led them toward mirror work. This study aims to identify mirror work methods from the Safavid era up to the present day. It also sought to explore the development of mirror work and present a cultural analysis of the studied works. This research question is What are the methods of mirror work from the Safavid period to the contemporary era, and how can their cultural significance be interpreted? In this basic descriptive-analytical study, the statistical population included mirror work in historical buildings in Isfahan, Tehran, Shiraz, and Mashhad. In total, 47 historical buildings were selected using convenience sampling. The findings revealed seventeen mirror work methods developed in different eras: four methods from the Safavid period, ten methods from the Qajar and Pahlavi periods, and three contemporary methods. Furthermore, the mirror work methods in each historical period represented the dominant intellectual context of the epoch, and the sensory, emotional, physical, and aesthetic dimensions of mirror work in the studied periods are perceptible. The art of mirror work reached its apogee in Iran during the Qajar period and has undergone transformations in the contemporary era. آینه در ایران باستان و سپس در دورۀ اسلامی جایگاهی ویژه داشته و نمود بارز آن در ادبیات، گواهی بر این مدعاست. تحولات و دگرگونی‌های فنی آینه‌کاری نیاز به مطالعات و تحلیل فرهنگی دارد. اگرچه استفاده از فلز صیقلی به‌مثابۀ رُخ‌نما به قبل از دورۀ صفوی می‌رسد اما بهره‌گیری از آینه‌های جام به‌عنوان تزیینات جداره، برای اول‌بار از این دوره حکایت شده است. خلاقیت هنرمندان ایرانی در استفاده از آینه‌های شکسته، جام و کوژ آنها را به سوی آینه‌کاری سوق داد. هدف این پژوهش، بازشناسی شیوه‌های آینه‌کاری از عصر صفوی تا دورۀ معاصر و جایگاه فرهنگی آینه در ابنیۀ تاریخی است. سؤال این پژوهش این است که شیوه‌های آینه‌کاری از دورۀ صفوی تا دورۀ معاصر چیست و جایگاه فرهنگی آن چگونه قابل تفسیر است؟ این پژوهش از نظر هدف، بنیادی و ماهیتی توصیفی و تحلیلی دارد. جامعۀ آماری، آینه‌کاری ابنیۀ تاریخی شهر‌های اصفهان، تهران، شیراز و مشهد است و روش نمونه‌گیری، هدفمند از نوع در دسترس است که در مجموع 47 بنا مطالعه شده‌اند. یافته‌ها نشان از هفده شیوۀ آینه‌کاری دارد که چهار شیوه از عصر صفوی، ده شیوه مربوط به قاجار و پهلوی و سه شیوه در دورۀ معاصر رواج یافته است. در بستر مطالعات فرهنگی، شیوه‌های آینه‌کاری در هر دورۀ تاریخی از سیاق فکری آن برهه حکایت دارد و ابعاد حسی، عاطفی، فیزیکی و زیبایی‌شناختی از آینه‌کاری ادوار پژوهش‌شده قابل درک است. اوج هنر آینه‌کاری مربوط به دورۀ قاجار بوده و نوع نگاه به این هنر در این عصر، دچار تحول و دگرگونی شده است.

http://www.jaco-sj.com/article_227089_145111917c1d2d31e2bb3ff6d8f3d47e.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر هنر و تمدن شرق 2345-6612 13 49 2025 09 23 Melik-Aslanian’s Approach to Utilizing the Potential of Music Mode for Establishing Cohesion in “Dance Variations on an Armenian Theme” رویکرد ملیک‌‌اصلانیان در به‌کارگیری پتانسیل مد برای ایجاد انسجام در قطعة «واریاسیونِ رقص روی تم ارمنی» 64 73 225524 10.22034/jaco.2025.515369.1466 FA حسین قنبری احمدآباد گروه موسیقی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران. 0009-0003-2699-2124 Journal Article 2025 04 08 The application of folk music modes in contemporary composition is a significant and appealing topic for many researchers and composers, with Melik-Aslanian’s work serving as a key point of interest. Understanding how he establishes cohesion in his pieces and explores the potential of modes, formal issues, and the development of ideas derived from folk music is a compelling area of study. By examining his works, we can gain valuable insights that can inform our compositions and research. The research question is as follows: First, how and what harmonic or melodic aspects of the folk mode does Aslanian utilize in “Dance Variations”? Secondly, what harmonic factors make the piece coherent? This paper first summarizes the characteristics derived from folk modes in composition based on library resources. Next, each variation and its harmonic and melodic ideas are clarified. Finally, this paper organizes the melodic materials to facilitate an understanding of the relationships between the sections. The analysis results of this piece show that the composer utilizes the intervallic potential of the Armenian theme in the Lydian mode and shapes the vertical structure of chords, chordal pedals, and contrapuntal lines based on the (016) cell, derived from the Lydian mode. Emphasis on a consistent intervallic structure throughout the piece creates overall cohesion in the work. نحوة به‌کارگیری مدهای موسیقی محلی در آهنگسازی معاصر، دغدغة بسیاری پژوهشگران و آهنگسازان است. چگونگی برقراری انسجام در قطعات، کشف پتانسیل‌‌های مد، فرم استفاده‌شده و گسترش ایدة برگرفته از موسیقی محلی تأملاتی جدی می‌‌طلبد که بررسی آثار گذشتگان می‌‌تواند راهکارهایی پیش‌‌روی آهنگساز و پژوهشگر قرار دهد. سؤال پژوهش بدین شرح است که اصلانیان چگونه و در چه وجوه، هارمونیک یا ملودیکی از تم محلی در قطعة «واریاسیونِ رقص» بهره می‌‌برد؟ و دوم عامل انسجام‌بخش قطعه از لحاظ هارمونیک چیست؟ این پژوهش در ابتدا با استناد به منابع کتابخانه‌ای، ویژگی‌های برگرفته از مدهای محلی را در آهنگسازی به‌طور عام جمع‌بندی می‌کند. در مرحلة بعد، هر واریاسیون و ایدة هارمونیک و ملودیک آن روشن می‌‌شود. در مرحلة نهایی به سازماندهی مصالح ملودیک می‌‌پردازد تا بتوان ارتباط بین قسمت‌‌ها را درک کرد. نتایج نشان می‌‌دهد، آهنگساز از پتانسیل فاصله‌‌ای تم ارمنی در مد لیدین بهره‌‌ می‌‌گیرد و ساختار عمودی آکوردها، پدال‌‌های آکوردی و خطوط کنترپوآنی خود را بر مبنای سلول (016) و برگرفته از لیدین شکل می‌‌دهد. تأکید بر ساختار فاصله‌ای یکسان در کل قطعه، انسجام کلی را در اثر ایجاد می‌کند.

http://www.jaco-sj.com/article_225524_53ac2018ad6a65afe46d02c8921c7fcc.pdf