پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر هنر و تمدن شرق 2345-6612 12 46 2024 12 21 The legacy of Dari literature: An Iranian landscape of the Orient میراث ادب دری: منظر ایرانی شرق 5 5 212591 10.22034/jaco.2025.212591 FA بهرام آجورلو دکترای باستان شناسی، سرپرست پروژۀ بین‌المللی ربع رشیدی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز،تبریز، ایران. 0000-0003-1611-0258 Journal Article 2025 01 01 The 13th anniversary of JACO is approaching. During these years, the editorial board of JACO as well as its authors made their best efforts to open an Iranian window to the cultural horizon of the Orient based on literary, history and archaeology. Historically, the development of the idea of Iranshahr, the word of Iran, and Iranian historical consciousness/ self-awareness emerged more than two millennia ago. Since the Sassanids, in W. Asia, next to the cultural borders of the Occident, represented by ancient pre-Christian Classical civilizations and then Christian Byzantium, people who considered themselves Iranian have lived and succeeded. Both archaeologically and historically, for instance, from the epitaph of Khordad Pour Ormazdafarid, whose life ended in Byzantine Constantinople (Nyberg, 1968), to the Nuzhat al-Qulūb composed by H. Mustawfi of Qazvin, by the end of Ilkhanids, such a fact should be realized that lands between the Euphrates and the Jaxartes and the Caucasian Darband up to the Persian Gulf were inhabited by people who were aware of their Iranian identity. It seems noticeable, many years after the fall of the Sassanids, when Sharaf al-Din Kurd Bidlisi (1860) wrote his book of Scheref Nameh on the history and descent of the Kurdish people by the order of Ottoman Sultan Muhammad III, he mentioned the Sassanid lineage of his fathers. In addition, the Islamic history of Iran verifies the rethinking of Sassanid sage and culture: Hekmat-e Khosrowani conceptualized by Shaykh Shahab al-Din Suhrawardy of Azerbaijan, whose metaphysical works are in Persian (Corbin, 1971). Another instance comes from the Age of Khwaja Nasir al-Din Tousi: although this Age commenced by the deadly invasion of Khorasan by the Mongols, it evolved to the renaissance movement of Iranian culture during the Age of Khwaja Rashid al-Din. This movement was inspired by the Sassanid Iran. In these times, as Shams Tabrizi asked, “What had happened to the Persian language? It is quite gentle and elegant!” the discourse of Dari was promoted in Iranian civilization. Meanwhile, the Shahnameh tradition and Persian letters were developed in the Ilkhanid court of Tabriz and Rab’-e Rashidi (Ajorloo, 2018). In addition to the poems of Khaghani of Shirvan, inspired by the legacy of Ctesiphon, the Arch of Alishah and the last Mongol Ilkhan who nick-named himself as Anushiravan the Fair, if one mentions the relives of Fath Ali Shah the Qajar beside the bas relives of Sassanid kings in Kermanshah and Ray, all of these should be noted as few samples from plenteous literary, historical and archaeological sources verify the continuous Sassanid idea of Iranshahr. The Ilkhanids should be regarded as the flourishing years of the Persian language, both literary and officially, out of Iran: Ibn Battuta could learn Persian in 14th CE India. He noted that Persian was the language of the Indian court and of merchants who were trading in China and across the Silk Road. Additionally, according to Ibn-Khaldun, another sage from the Age of Khawaja Rashid al-Din, urban and industries were developed in the Orient by the Iranians. سیزدهمین سال انتشار پیاپی فصل‌نامۀ دانشگاهی هنر و تمدن شرق را اینک در پیش رو داریم. در سیزده سالی که گذشت، کوشش مدیریت، گروه دبیران و نویسندگان هنر و تمدن شرق بر این بوده است که استوار بر شالوده‌های تاریخی و باستان‌شناختی، دریچه‌ای ایران‌شناختی به افق شرق فرهنگی بگشایند: این‌که از پیدایش و پرورش مفهوم ایران‌شهر و واژۀ ایران و آگاهی تاریخی ایرانی بیش از دو هزاره می‌گذرد، واقعیتی است تاریخی؛ بدین معنا که از روزگار ساسانیان تا به امروز، در سرزمینی پهناور از غرب آسیا و در همسایگی مرزهای فرهنگی غرب که تمدن‌های کهن‌سال یونان و روم پیشامسیحی و سپس بیزانس مسیحی آن را نمایندگی می‌کردند، مردمانی زیسته و بالیده‌اند که خویشتن را ایرانی دانسته‌اند؛ از مزار خرداد پور اورمزدآفرید که زندگی‌اش در قسطنطنیۀ بیزانس به پایان آمد (Nyberg, 1968) تا پایان ایلخانان، به نوشتۀ «نزهت‌القلوب» حمدا... مستوفی قزوینی، سرزمین‌های میانۀ رودهای فرات و سیردریا و دربند قفقازیه تا خلیج فارس زیستگاه مردمانی بود که نسبت به هویت ایرانی خویش آگاهی تاریخی داشتند؛ برای نمونه، حتی سالیان سال پس از ساسانیان، شرف‌الدین کرد بدلیسی (1860) وقتی که به سفارش سلطان محمد سوم عثمانی کتاب «شرف‌نامه» را دربارۀ تاریخ و تبار مردمان کردستان می‌نوشت، به نسب ساسانی پدران خویش اشاره دارد؛ باز آن‌که تاریخ سده‌های اسلامی ایران گواه بازاندیشی حکمت و فرهنگ ساسانیان است: حکمت خسروانی شیخ شهاب‌الدین سهروردی که از آذرآبادگان برخاست و به زبان فارسی ماندگار گشت (Corbin, 1971) و یا در نمونه‌ای دیگر، عصر خواجه نصیرالدین طوسی هر چند با یورش مرگبار مغولان به خراسان آغاز شد، اما پایان آن را خیزش فرهنگ ایرانی عصر خواجه رشیدالدین فضل‌ا... رقم زد که از ساسانیان سرمشق می‌گرفت؛ وانگهی همین پرسش شمس تبریزی که «زبان پارسی را چه شده است؟ بدین لطیفی و خوبی!» گفتمان دری را چونان زبان مدنیت ایرانی برکشید و با سنت شاهنامه‌نویسی دربار تبریز ایلخانی و پارسی‌نویسان ربع رشیدی پرورش یافت (Ajorloo, 2018) و البته اگر از بازتاب خاطرۀ ایوان کسری در چکامۀ خاقانی شروانی و صفۀ مسجد علی‌شاه تبریزی تا واپسین ایلخان مغول یاد کنیم که خویشتن را انوشیروان عادل لقب داد و یادمان‌های فتح‌علی‌شاه قاجار در کنار نقش برجسته‌های شاهنشاهان ساسانی در ری و کرمانشاه را نیک بنگریم، همگی اندک نمونه‌هایی از پر شمار بن‌مایه‌های ادبی و تاریخی و باستان‌شناختی گواه بر پیوستگی اندیشۀ ایران‌شهری ساسانیان هستند. دورۀ ایلخانان روزگار گسترش زبان ادبی و دیوانی فارسی به بیرون از مرزهای ایران بوده است: ابن‌بطوطه که فارسی را در هندوستان سدۀ هشتم آموخته بود، آن را زبان دیوانی هندوستان و زبان بازرگانان چین و راه ابریشم معرفی کرده است؛ کمااین‌که به نوشتۀ «مقدمۀ» ابن خلدون، دیگر اندیشمند عصر خواجه رشیدالدین، ایرانیان بانیان گسترش صنعت و شهرنشینی شرق بودند.

http://www.jaco-sj.com/article_212591_89461ed794af4814a5a84dcc52ccd13a.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر هنر و تمدن شرق 2345-6612 12 46 2024 12 21 Analysis of the Role of Rakhsh in the Narrative Structure of Rustam’s Seven Labors with Emphasis on Narratology (Case Study: Qarajaghay Khan Shahnameh) تحلیل نقش رخش د‌ر ساختار روایت نگاره‌های هفت‌خوان رستم با تأکید‌ بر روایتگری (نمونة مورد‌ی شاهنامة قرچغای‌خان) 6 15 203765 10.22034/jaco.2024.441573.1385 FA ادهم ضرغام د‌انشیار گروه نقاشی و مجسمه‌سازی، د‌انشکد‌ۀ هنرهای تجسمی، د‌انشکد‌گان هنرهای زیبا، د‌انشگاه تهران، تهران، ایران. الناز دستیاری د‌کتری پژوهش هنر، د‌انشکد‌ۀ هنرهای تجسمی، د‌انشکد‌گان هنرهای زیبا، د‌انشگاه تهران، تهران، ایران. Journal Article 2024 02 05 Since narratology is considered an interdisciplinary field and is used in various contexts, it can also be applied to the analysis of works within the realm of visual arts. As evidenced by the study of Persian miniatures, they exhibit characteristics that make narratological analysis feasible. Indeed, the strong connection between miniature and text, especially literature, enhances this realization. It seems that the epic poems of Shahnameh have played a significant role in the emergence of Persian miniatures, which have been depicted throughout various periods. In this regard, the present research is an attempt to understand to what extent Persian miniature is influenced by the artist’s personal taste and understanding of the narrative, and to what extent court commissions have impacted the formation of these artworks. This study aims to explore the evolutionary trajectory of meaning in paintings related to the theme of Rustam’s Seven Labors in the Shahnameh through the lens of narratology, elucidating the role of the miniaturist in this context. The present study employs a descriptive-analytical research method. Two miniatures titled Lion” and “Rustam’s Third Labor: Dragon” from Qarajaghay Khan Shahnameh (Windsor) have been selected as case studies. The data for this research was collected through library research, and organized to address the research questions. از آن‌جایی‌که روایت‌شناسی مبحثی بینارشته‌ای محسوب و د‌ر زمینه‌های متنوع استفاد‌ه می‌شود‌، می‌توان آن را جهت بررسی آثاری که د‌ر حیطة هنرهای تجسمی می‌گنجند‌ نیز به کار گرفت. همان‌طور که از مطالعة آثار نگارگری مشخص است، نگاره‌های ایرانی نشان‌د‌هند‌ة ویژگی‌هایی هستند‌ که تحلیل روایت‌شناسانه را امکان‌پذیر می‌کنند‌. د‌ر واقع ارتباط مستحکم نگارگری با متن و به‌ویژه اد‌بیات، موجب تحقق هرچه بیشتر این امر می‌شود‌. چنین به نظر می‌آید‌ که اشعار حماسی شاهنامه، نقشی چشمگیر د‌ر پد‌ید‌آمد‌ن نگاره‌های ایرانی ایفا کرد‌ه‌اند‌ و این اثر د‌ر طول د‌وران متفاوت مصور شد‌ه است. د‌ر این راستا، پژوهش حاضر با این سؤال روبه‌رو است که نگارگری ایران تا چه حد‌ براساس سلیقة نگارگر و د‌رک او از روایت کار شد‌ه یا سفارش د‌ربار چه میزان د‌ر شکل‌گیری آثار نگارگری مؤثر بود‌ه ‌است؟ هد‌ف پژوهش حاضر، مطالعة سیر زایشی معنا د‌ر نگاره‌های مرتبط با موضوع هفت‌خوان رستم د‌ر شاهنامه از منظر روایتگری و تبیین نقش نگارگر د‌ر این زمینه است و روش پژوهش به‌صورت توصیفی- تحلیلی است. د‌ر این پژوهش، د‌و نگاره با عناوین «خوان اول رستم: سرزنش رخش» و «خوان سوم رستم: کشتن اژد‌ها با کمک رخش»، از شاهنامة قرچغای‌خان (وینزور) به‌عنوان نمونة مورد‌ی انتخاب شد‌ه‌ و اطلاعات به شیوة کتابخانه‌ای گرد‌آوری و د‌ر جهت پاسخگویی به پرسش پژوهش ساماند‌هی شد‌ه‌اند‌. د‌ر انتها، چنین به نظر می‌رسد‌ که از قلمرو ظاهری نگاره‌ها و همچنین تحلیل روایتگری، می‌توان به سیر زایشی معنا د‌ست پید‌ا کرد‌. به‌علاوه، می‌توان به این نکته د‌ست یافت که د‌ر نقاشی ایرانی، فرد‌یت نگارگر نقش پررنگی ایفا نمی‌کند‌ و نمی‌توان با قطعیت مشخص کرد‌ که تا چه حد‌ سلیقة نگارگر و یا سفارش سفارش‌د‌هند‌گان د‌ر شکل‌گیری آثار د‌خیل بود‌ه‌است.

http://www.jaco-sj.com/article_203765_88e79495d7385a0873483ae6b9a2c3f3.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر هنر و تمدن شرق 2345-6612 12 46 2025 01 01 Presenting a Conceptual Framework of Spirituality in the Philosophy of Islamic Art with Emphasis on Master-Apprentice System ارائۀ چهارچوب مفهومی معنویت د‌‌‌ر فلسفۀ هنر اسلامی ‌با تأکید‌‌‌ بر نظام استاد‌‌‌شاگرد‌‌‌ی 16 23 203764 10.22034/jaco.2024.426444.1362 FA محمد حسین ایمانی خوشخو استاد‌‌‌ گرد‌‌‌شگری، د‌‌‌انشکد‌‌‌ۀ علوم گرد‌‌‌شگری، د‌‌‌انشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران. مهدیه شهرابی فراهانی د‌کترای تخصصی مد‌یریت گرد‌شگری، مد‌یر امور همکاری‌های بین‌الملل پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی، تهران، ایران. Journal Article 2023 11 22 As man descended on this universe and time lapsed over this history-owning creature, various eras took form, which consequently resulted in the appearance of forms of civilization. In each era, man stood in a relationship with truth, and each time with the change of this relationship, he turned to another manifestation of latent secrets of the universe and humanity, which resulted in the creation of a new civilization. Art, too, as a manifestation of civilization, is the best and most transparent mirror of truth in each period of history and human civilization in which manifestations of secrets between truth and creation are laid bare. Man, for his godlike character, is, at the same time, a work of art and an artist; he is a work of art because he is an image, and an artist. After all, this image is an image of a divine artist. For this, man, who enjoys a spiritual nature, marks a system of human beliefs that are concentrated on the meaning and discovery of the meaning of life and a total of his relations and connections in life, so that he further takes a step in the direction of realizing his substantive nature by moving through the horizons, the souls, and the creation of a work of art. In its inward, Islamic art contains the most excellent moral and spiritual components, which greatly contribute to the process of transferring techniques and methods. On the other hand, the most outstanding components of a master-apprentice system are founded on spiritual themes, which are specifically revealed in Islamic art. This study investigates the concept of spirituality under the philosophy of Islamic art and the master-apprentice system and presents spiritual components by integrating two approaches. This study also falls under qualitative and descriptive research. It also examines such components as respect, decent behavior, search for meaning, aestheticism, and spiritual concepts of the philosophy of Islamic art by referring to the master-apprentice system. انسان به حکم خد‌‌‌اگونگی‌اش و بهره‌مند‌‌‌ی از ماهیت معنوی، سیستمی‌از باورها و اعتقاد‌‌‌ات انسانی متمرکز بر معنا و کشف حقیقت زند‌‌‌گی و مجموع ارتباط و اتصال‌های وی د‌‌‌ر زند‌‌‌گی را رقم می‌زند‌‌‌ تا به‌جهت د‌‌‌ید‌‌‌ار و سیر آفاق و سیر انفس و خلق اثر هنری، بیش از پیش د‌‌‌رجهت تحقق ماهیت ماهوی خویش گام برد‌‌‌ارد‌‌‌. به‌طوریکه خلق اثر هنری، زایید‌‌‌ۀ بعد‌‌‌ معنوی هستی است که د‌‌‌ر هنر سنتی و هنر اسلامی ‌جایگاه ویژه‌ای د‌‌‌ارد‌‌‌. د‌‌‌ر این میان ﺍﺳﺘﺎﺩ که ﻳﮑﻲ ﺍﺯ ﺍﺭﮐﺎﻥ ﺣﻴﺎﺗﻲ ﺁﻣﻮﺯﺵ ﺳﻨﺘﻲ ﻫﻨﺮﻫﺎ ﺍﺳﺖ، د‌‌‌ر نظام استاد‌‌‌شاگرد‌‌‌ی که جنبۀ تعلیمی ‌د‌‌‌ارد‌‌‌، می‌تواند‌‌‌ این ویژگی ماهوی را به منصۀ ظهور رساند‌‌‌. ازاین‌رو ارائۀ چهارچوب مفهومی ‌معنویت د‌‌‌ر فلسفۀ هنر اسلامی ‌با تأکید‌‌‌ بر نظام استاد‌‌‌شاگرد‌‌‌ی، هد‌‌‌ف انجام این پژوهش است. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی است و از روش مرور نظام‌مند‌‌‌، رویکرد‌‌‌ فراترکیب استفاد‌‌‌ه شد‌‌‌ه است. به‌منظور تجزیه و تحلیل د‌‌‌اد‌‌‌ه‌ها از روش کد‌‌‌گذاری استفاد‌‌‌ه شد‌‌‌. مؤلفه‌های معنوی با تلفیق و تحلیل د‌‌‌و رویکرد‌‌‌ ارائه شد‌‌‌ه است. نتایج تحقیق نشان می‌د‌‌‌هد‌‌‌، عناصری همچون احترام، رفتار پسند‌‌‌ید‌‌‌ه، جست‌وجوی معنا، زیبایی و کشف حقیقت از جمله مفاهیم معنوی فلسفۀ هنر اسلامی ‌با استناد‌‌‌ به نظام استاد‌‌‌شاگرد‌‌‌ی هستند‌‌‌.

http://www.jaco-sj.com/article_203764_cde035e3d50d9ba13bda9ee6789f7c76.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر هنر و تمدن شرق 2345-6612 12 46 2025 01 01 An Analysis of the Defensive Features of the Falak-ol-Aflak Castle From the Perspective of Passive Architectur Defense Principles بررسی ویژگی‌های دفاعی قلعۀ فلک‌الافلاک از منظر اصول معمارانۀ پدافند غیرعامل 24 35 202838 10.22034/jaco.2024.419191.1354 FA حامد حیاتی استادیار گروه معماری، دانشکدۀ فنی و مهندسی، دانشگاه قم، ایران. زینب بهاروند دانشجوی دکتری معماری،دانشکدۀ هنر و علوم پایه، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران. Journal Article 2023 10 04 Falak-ol-Aflak Castle is one of the most prominent historical remains from the Sassanian era. It was used as a military fortress or a secure sanctuary. However, this study aims to examine the specific architectural structure and tall walls of the castle and seeks to answer the question of which passive defense components exist in this castle and how they are manifested in its spatial organization. The objective is to introduce the components and features of passive defense in Falak-ol-Aflak Castle and explore how these components are applied in its spatial design and architectural elements. Relevant data regarding the principles and foundations of passive defense were collected through documentary methods, while the architectural features of the castle were documented and recorded through fieldwork. The results indicate that the spatial organization of the castle has incorporated factors such as facilitating the provision of vital needs during emergencies, decentralized design of residential areas, enclosed and defensive fabric, compactness, and the creation of escape routes. Additionally, the winding passages and labyrinthine paths are examples of the principle of deception in their spatial organization. In terms of architectural elements, measures such as angled access to interior spaces, elevated control rooms for monitoring movement, lowered courtyard levels compared to the streets, and structural reinforcement through connection and adjacency of buildings have been considered to reduce vulnerability and ensure the safety of residents in Falak-ol-Aflak Castle. The inward focus in the architecture of the castle units aligns with the principle of deception in the castle’s architectural elements. قلعۀ فلک‌الافلاک از برجسته‌ترین آثار تاریخی به‌جامانده از دوران ساسانیان به‌عنوان دژ نظامی یا پناهگاهی امن استفاده می‌شده اما مطالعۀ پیش‌رو با مطالعۀ ساختار معماری خاص و دیوارهای بلند آن به‌دنبال این پرسش است که مؤلفه‌های پدافند غیرعامل در این قلعه کدامند و چگونه در سازمان فضایی قلعه نمود یافته‌اند و هدف آن معرفی مؤلفه‌ها و ویژگی‌های پدافند غیرعامل در قلعۀ فلک‌الافلاک و بررسی چگونگی کاربرد این مؤلفه‌ها در طراحی سازمان فضایی و عناصر معماری آن است. داده‌های مرتبط با اصول و مبانی پدافند غیرعامل به شیوۀ اسنادی گردآوری و ویژگی‌های معماری قلعه به شیوۀ میدانی ثبت و مستندنگاری شده است. نتایج نشان می‌‌دهد سازمان فضایی قلعه از عواملی مانند سهولت تأمین نیازهای حیاتی در هنگام مخاطرات، طراحی غیرمتمرکز بافت مسکونی، محصور، تدافعی و فشرده و ایجاد راه‌های گریز تأثیر پذیرفته است. همچنین گذرها و معابر پیچ‌درپیچ از جمله مصادیق اصل فریب در سازمان فضایی آن است. از نظر ویژگی‌های عناصر معماری نیز تدابیری مانند دسترسی زاویه‌دار به درون فضاها و اتاقی در بالا برای کنترل رفت‌وآمد، پایین‌بودن سطح حیاط نسبت به معابر و مقاوم‌سازی بناها از طریق اتصال و همجواری سازه‌ها به‌منظور کاهش آسیب‌پذیری و حفظ ایمنی ساکنان در قلعۀ فلک‌الافلاک اندیشیده شده است. درون‌گرایی در معماری واحدهای قلعۀ فلک‌الافلاک در راستای اصل فریب در عناصر معماری قلعه دیده می‌شود.

http://www.jaco-sj.com/article_202838_028955490dfddac4c12a210b49a637c2.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر هنر و تمدن شرق 2345-6612 12 46 2025 01 01 Investigating the Science of Letters Basis and Its Relationship with Calligraphy in the Traditionalists’ Writings بررسی مبنای علم‌الحروف و ارتباط آن با خوشنویسی در نوشتار سنت‌گرایان 36 41 203772 10.22034/jaco.2024.452519.1401 FA حسین قنبری احمدآباد استادیار گروه موسیقی، دانشکدگان هنرهای زیبا،دانشگاه تهران، ایران. 0009-0003-2699-2124 Journal Article 2024 04 15 The most important claim of the traditionalists about calligraphy is the semantic field or encryption. This essay’s primary purpose is to investigate the cryptographic basis of calligraphy from the perspective of the traditionalists. The study is an attempt to examine what is the semantic field and encoding of calligraphy from the perspective of traditionalists,? Moreover, what does this basis have to do with tradition? This research assumes that the science of letters is the basis of calligraphy encryption from a traditionalist’s perspective. The research method is descriptive and analytical, and the attempt is to look at the basis of cryptography in traditionalists’ writings such as Seyed Hossein Nasr, Titus Burkhardt, and Shuan and Guenon. The first part discusses the basis of traditionalists’ encryption and their claims about the calligraphy somatic according to their writings. The essay’s second part studies the encryption of traditionalist’s basis (the science of letters) in Islamic sources. The traditionalists consider the meaning of language letters in calligraphy, and calligraphic encoding is related to the language letters and Jafr (science of letters) and not necessarily the calligraphic aesthetic aspect. This encryption is more of a linguistic phenomenon (related to letters) than calligraphy. At the same time, the essay’s second part shows that the science of letters basis is contradictory, and Islamic sources mostly reject the science of letters basis. As a result, traditionalists’ encryption claims in the calligraphy need to be validated. مهم‌ترین ادعای سنت‌‌گرایان در باب خوشنویسی، ساحت معنایی یا رمزپردازی است. هدف اصلی این پژوهش، بررسی مبنای رمزپزدازانة خوشنویسی از منظر سنت‌‌گرایان است. در واقع سؤال اینجاست‌ که از منظر سنت‌‌گرایان، ساحت معنایی و رمزپردازی خوشنویسی چگونه است و این مبنا، چه ارتباطی با سنت دارد؟ این پژوهش فرض می‌‌کند که علم‌الحروف، اساس رمزپردازی خوشنویسی از منظر سنت‌‌گرایان و روش پژوهش، به‌صورت توصیفی- تحلیلی است و تلاش بر آن است تا به استناد نوشته‌‌های سید حسین نصر، تیتوس بورکهارت و نیز شووان و گنون به مبنای رمزپردازی در نوشتار سنت‌‌گرایان بپردازد. در بخش اول، مبنای رمزپردازی سنت‌گرایان و ادعاهایشان در باب ساحت معنایی خوشنویسی، مطابق نوشته‌‌هایشان بحث خواهد شد. بخش دوم، به بررسی مبنای رمزپردازی سنت‌‌گرایان (علم‌الحروف) در جهان اسلام می‌‌پردازد. در نتیجه، می‌‌توان گفت، سنت‌‌گرایان در خوشنویسی، معنای حروف زبان را مد نظر قرار می‌دهند و رمزپردازی مورد نظرشان در خوشنویسی، مربوط به حروف زبان و جفر (علم‌الحروف) و نه الزاماً خوشنویسی است. در واقع این رمزپردازی بیش از آنکه به خوشنویسی ارتباط داشته باشد، پدیده‌‌ای زبانی (مربوط به حروف) است. در عین‌ حال، بخش دوم نشان خواهد داد که مبنای علم‌الحروف متناقض بوده و در جهان اسلام قابل پذیرش نیست. در نتیجه، ادعای رمزپردازی سنت‌‌گرایان در هنر خوشنویسی قابل ‌دفاع نیست.

http://www.jaco-sj.com/article_203772_5c09b72ae06eb0830a1051a2787670c5.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر هنر و تمدن شرق 2345-6612 12 46 2024 12 21 Wooden Capitals in Iranian Architecture: A Comprehensive Study of the Wooden Capitals of Historical Mosques in East Azerbaijan سرستون‌های چوبی در معماری ایران: نگاهی جامع به سرستون‌های چوبی مساجد تاریخی آذربایجان شرقی 42 53 209394 10.22034/jaco.2024.448570.1394 FA سینا عسکری حسنلویی مربی، گروه هنر اسلامی، دانشکدۀ هنرهای صناعی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران. 0009-0002-1134-4119 احد نژادابراهیمی استاد، گروه معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران. 0000-0001-6025-1942 مهدی محمدزاده استاد، گروه سرامیک، دانشکدۀ هنرهای زیبا، دانشگاه آتاتورک، ارزروم، ترکیه. Journal Article 2024 03 14 Wooden capitals in wooden mosques are important elements of this type of architecture and are indicative of the artistic taste and cultural heritage of the artist or architect who created them. There are notable examples of such works in northwest Iran, on which limited studies have been conducted to date, indicating the necessity for comprehensive research to their introduction. The aim of this research is to conduct an applied study and investigate the vertical wooden capitals of East Azerbaijan, focusing on the examination and analysis of selected samples from an artistic and technical perspective. This involves the dissection and analysis of the components that make up the studied capitals, including complete elements, shapes, compositions, connections, and construction techniques. The research method used is descriptive-analytical, which delves into the form, geometric characteristics, construction process, and constituent elements of the capitals and compares and contrasts the components of capitals in historical and wooden mosques selected for analysis. Due to the compatibility and durability of wood in the climatic conditions of East Azerbaijan province, its use as a prominent element in architecture has been welcomed by a segment of artists and architects in Azerbaijan, especially in regions such as Bonab, Ajabshir, and Maragheh. The delicacy and workability of wood have led to the creation of exquisite capitals with sometimes differing geometries, and while these capitals may appear similar at first glance, the analysis shows that there are differences in terms of geometry, formal details, and constituent elements among them. It is worth noting that these differences do not seem to be visible in the construction technique of the analyzed samples, suggesting that the construction process in these cases has been similar, possibly influenced by artists inspiring each other in creating these works. سرستون‌های چوبی در مساجد چوبی، از عناصر مهم این گونه معماری و نمایانگر ذوق هنری و فرهنگی هنرمند یا معمار سازنده است. نمونه‌های قابل توجهی از این نوع آثار در شمال‌غرب ایران وجود دارد که تا به امروز مطالعات محدودی روی آن‌ها انجام شده و گویای ضرورت بررسی جامع در راستای معرفی است. هدف این پژوهشِ کاربردی بررسی سرستون ستاوندهای چوبی آذربایجان شرقی با تمرکز بر بررسی و تحلیل نمونه‌های مطالعاتی از منظر هنری و فنی است یعنی با تجزیه‌وتحلیل اجزای تشکیل‌دهندۀ سرستون‌های مطالعه‌شده، اجزای کامل، اشکال، ترکیب‌بندی و اتصالات و تکنیک ساخت این سرستون‌ها ارائه خواهند شد. روش پژوهش این مقاله توصیفی-تحلیلی است که به تفکیک فرم‌، ویژگی‌های هندسی، فرایند ساخت و اجزای متشکلۀ سرستون‌ها می‌پردازد و با مقایسۀ تطبیقی نمونه اجزای سرستون‌ در مساجد تاریخی و چوبی منتخب مورد تحلیل و تطبیق قرار می گیرد. به‌سبب سازگاری و ماندگاری چوب در شرایط اقلیمی استان آذربایجان شرقی، استفاده از آن به‌عنوان یکی از عناصر شاخص معماری مورد استقبال بخشی از هنرمندان و معماران آذربایجان، به‌ویژه مناطق بناب، عجب‌شیر و مراغه بوده است. ظرافت و ابزارپذیری چوب منجر به خلق سرستون‌های فاخر با هندسه‌های بعضاً متفاوتی شده است. اگرچه در نگاه اول این سرستون‌ها مشابه یکدیگر به نظر می‌رسند، اما این بررسی نشان داد که به‌لحاظ هندسه، جزییات فرمی و همچنین آلات تشکیل‌دهندۀ سرستون‌ها، تفاوت‌هایی در بین آن‌ها وجود دارد و شایان ذکر است که این تفاوت‌ها، در تکنیک ساخت نمونه‌های مورد بررسی مشهود نبوده و از این‌رو فرایند ساخت در این موارد یکسان بوده است که می‌تواند ناشی از تأثیرپذیری هنرمندان از یکدیگر در خلق این آثار باشد.

http://www.jaco-sj.com/article_209394_2149ba251bee47f684c7e49d1e886724.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر هنر و تمدن شرق 2345-6612 12 46 2025 01 01 A Study on the Apparent Origins of the Designs on Nishapur’s Buffware Pottery from the 9th and 10th Centuries AD پژوهشی پیرامون منشا صوری نقوش سفالینه‌های زمینه نخودی نیشابور سده سه و چهار هجری 54 63 203773 10.22034/jaco.2024.453300.1404 FA حدیث میرزائی فشمی کارشناس‌ارشد مجموعه هنرهای پژوهشی و صنایع دستی، گرایش تاریخ هنر جهان اسلام، گروه مطالعات عالی هنر، دانشکدۀ هنرهای تجسمی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران. Journal Article 2024 04 23 Nishapur's buffware potteries are the center of attention for their unique designs. These potteries were neither known before the 9th century AD nor did their production continue after the 10th century AD. None of the theories proposed about this pottery mentioned any sufficient and credible evidence. Apart from exploring the apparent origins of the pottery designs and examining a proper number of artifacts, this study attempts to provide reasoned evidence regarding the sources of inspiration and the visual similarities of these designs. In fact, the research questions are: What is the apparent origin of these designs? What are the roots of the form of the clothes, shoes, fabrics used, composition methods, scattered plant elements in the background and figures' hands, white circular spots on the hair, and the decoration of horses, and what are they influenced by? This investigation does not address the content-related issues of the designs but focuses solely on their formal origins. This period witnessed the formal influence of the Sogdia region, Central Asia, and the art of the Sassanid era. It seems that the peace and security during the reign of the Samanid emperors, the existence of the Silk Road extending from China to the Mediterranean shores that caused trading to thrive, led to the significant contribution of the Sogdia region on influencing the drawing style on these pottery designs. This study used a qualitative and strategic goal-oriented structure and it is of the fundamental research type. Regarding the research methodology, this research is of a historical kind. The data were analyzed and discussed with a descriptive-analytical approach. سفال‌های زمینه‌نخودی نیشابور به‌دلیل نقوش منحصربه‌فردشان، بسیار مورد توجه هستند. این سفالینه‌ها، نه در ادوار قبل از سدة سه هجری شناخته ‌شده بودند و نه بعد از قرن چهار هجری استمرار تولید داشتند. در هیچ‌کدام از نظریاتی‌ که در مورد این سفالینه‌ها مطرح شده است، به ذکر مدارک و دلایل معتبر و کافی نپرداخته‌اند. در این پژوهش، تلاش می‎شود ضمن مطالعه در باب منشأ صوری نقوش سفالینه‌ها و در بر داشتن تعداد مناسبی از آثار به ذکر دلایل مستدل مبنی‌بر منبع الهام نقوش و شباهت‌های صوری آنها پرداخته شود. در واقع سؤال پژوهش این است که منشأ صوری این نقوش چیست؟ فرم لباس، کفش، پارچه‌های به‌کاررفته، شیوة ترکیب‌بندی تصویر، عناصر گیاهی پراکنده در زمینه و در دست پیکره‌ها، لکه‌های دایره‌شکل سفید روی موها، شیوة تزئین اسب‌ها و... از چه متأثر هستند و چه ریشه‌ای دارند؟ این پژوهش مسائل مربوط به محتوای نقوش را بررسی نمی‌کند و تمرکز آن صرفاً منشأ نقوش به لحاظ فرمی است. در این دوره، شاهد ‌تأثیرپذیری فرمی نگاره‌ها از سوی منطقة سغد و آسیای‌میانه و هنر دوران ساسانی هستیم. به‌نظر می‌رسد وجود امنیت و آسایش در زمان حکمرانی امپراطوران سامانی و جادة ابریشم که از چین تا سواحل مدیترانه امتداد داشت و به رونق بازرگانی می‌افزود، سبب شد منطقة سغد ‌تأثیرگذاری بسیاری را بر شیوة تصویرپردازی نقوش سفالینه‌های مذبور داشته باشد.‌ این پژوهش، دارای نظامی کیفی و راهبردی و براسـاس هدف‌ خود، از نوع پژوهش‌های بنیادی و از نظر روش پژوهش، از نوع پژوهش‌‌های تاریخی است. این پژوهش، با روش توصـیفی- تحلیلی، به بحث‌وتحلیل پرداخته است.

http://www.jaco-sj.com/article_203773_ee9ff20675eccb5ef139b134f6d2dac9.pdf