پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر هنر و تمدن شرق 2345-6612 14 52 2026 06 22 Examining and Identifying the Components of Self Taught Expression in Qajar Coffeehouse Paintings بررسی و بازشناسی مؤلفه‌های خودآموختگی در نقاشی‌های قهوه‌خانه‌‌‌ای قاجار 54 61 242610 10.22034/jaco.2026.551402.1499 FA پریسا گل آقائی گروه پژوهش هنر، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه علم و هنر، یزد، ایران 0009-0006-4889-5685 جواد آقاجانی کشتلی گروه پژوهش هنر، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه علم و هنر، یزد، ایران محمود اشعاری گروه صنایع‌دستی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران 0000-0001-9335-1472 حجت‌الله امانی گروه نقاشی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران Journal Article 2025 10 05 Coffeehouse painting, as an independent stream of Iranian popular art, is a manifestation of self-taught artistic practice and reflects the cultural and religious identity of its society. Despite numerous studies on the history and themes of this tradition, the components of self-taught expression within its visual structure have received comparatively limited scholarly attention. This study aims to identify and systematically analyze the components of self-taught expression in coffeehouse paintings in the Qajar Period, in order to achieve a deeper understanding of the artistic and cultural characteristics of this tradition. This research adopts a descriptive-analytical and developmental approach. The sample works were purposively selected from four prominent coffeehouse painters to encompass a diversity of religious, epic, and folkloric themes. The methodological framework combines content analysis, case study, and hermeneutic interpretation. Data were analyzed qualitatively, leading to the extraction of key components of self-taught expression. These include: departure from realism, simultaneous narrative composition, the use of intense, high-chroma colors, shifting viewpoints, and the absence of classical proportions. The components were then organized into a structured analytical table. The analysis reveals that coffeehouse painters, relying on lived experience and individual creativity, deviated from classical rules of perspective and proportion. Instead, they employed a hierarchical perspective and expressive approaches. The concurrent presence of multiple narratives, shifting viewpoints, the symbolic and exaggerated use of color and light, and the disregard for natural anatomical and spatial proportions all signify a departure from realism and a distinct tendency toward vivid, high-chroma palettes. نقاشی قهوه‌خانه‌ای، جریان مستقل نقاشی مردمی ایران، جلوه‌ای از هنر خودآموخته و بازتاب‌دهندۀ هویت فرهنگی و مذهبی جامعه است. با وجود مطالعات متعدد دربارۀ تاریخچه و مضامین این هنر، به مؤلفه‌های خودآموختگی در ساختار تصویری آن کمتر توجه شده است. این پژوهش با هدف بازشناسی و تحلیل نظام‌مند مؤلفه‌های خودآموختگی در نقاشی‌های قهوه‌خانه‌ای و درک عمیق‌تر از ویژگی‌های هنری و فرهنگی این جریان انجام شده است. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی و توسعه‌ای است. نمونه‌ها به‌صورت هدفمند از آثار چهار نقاش شاخص قهوه‌خانه‌ای انتخاب شدند تا تنوع مضامین مذهبی، حماسی و عامیانه در آن‌ها پوشش داده شود. روش تحقیق ترکیبی از تحلیل محتوا، مطالعۀ موردی و هرمنوتیک است. داده‌ها به‌صورت کیفی بررسی شدند و مؤلفه‌های خودآموختگی استخراج و شامل گریز از واقعیت، چندروایتی، استفاده از رنگ‌های تند با درجه خلوص بالا، زاویۀ دید متغیر و عدم تناسبات کلاسیک شدند و در جدول سازمان‌دهی گردید. تحلیل آثار نشان داد نقاشان قهوه‌خانه‌ای با تکیه بر تجربۀ زیسته و خلاقیت فردی، از قواعد کلاسیک پرسپکتیو و تناسبات فاصله گرفته و به‌جای آن از پرسپکتیو مقامی و رویکردهای بیانی بهره برده‌اند. حضور هم‌زمان چند روایت، تغییر زاویۀ دید، استفادۀ نمادین و اغراق‌آمیز از رنگ و نور و نیز عدم رعایت تناسبات طبیعی در اندام و فضا، بیانگر گریز از واقعیت و گرایش به استفاده از رنگ‌های تند با درجه خلوص بالا است. http://www.jaco-sj.com/article_242610_bfa029b9e17d82b4ac01f8ed99ae20c7.pdf