پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر هنر و تمدن شرق 2345-6612 مقالات آماده انتشار 2026 02 18 Representations of National Identity in Cultural Heritage: Iran from the First to Fifth Centuries AH بازنمایی هویت ملی در میراث فرهنگی سده های اول تا پنجم هجری ایران 240980 10.22034/jaco.2026.544006.1494 FA میرداود هاشمی میرداود هاشمی، دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی گروه علوم اجتماعی، دانشکدۀ حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران حسین بنی فاطمه استاد گروه جامعه شناسی دانشکده حقوق و علوم اجتماعی - دانشگاه تبریز – تبریز –ایران 0000-0003-3974-515X محمد عباس زاده عضو گروه پژوهشی جامعه شناسی شهر و روستا، دانشگاه تبریز 0000-0003-4837-0329 Journal Article 2025 09 01 This article examines the representation of Iranian national identity in cultural heritage from the first to fifth centuries AH, with a particular focus on the roots, mechanisms, and historical continuity of archaic (pre Islamic) nationalism in Iran. The study aims to explain how Iranian national identity was formed and reproduced through culture, myths, language, and symbols, and to clarify the role of cultural heritage in consolidating this identity in opposition to the “Arab Other.” <br>The research adopts Michel Foucault’s discourse analytic approach to uncover the underlying configurations of knowledge, power, and subjectivity in their historical context and to trace the structure and persistence of cultural nationalism. In parallel, an ethnosymbolist perspective is employed to conceptualize the contribution of symbols, myths, and rituals to the formation and stabilization of this nationalist discourse. <br>The findings demonstrate that Iranian national identity cannot be reduced to a by product of modern state building or Western influence but emerges from a long term, cumulative process embedded in the cultural memory and historical experience of Iran. Texts such as Ferdowsi’s Shahnameh, together with Islamic period textiles and other artistic and cultural artefacts, function as key media for re articulating ancient myths and histories and for reinforcing collective memory. The analysis suggests that archaic Iranian nationalism is deeply rooted in historical tradition and collective memory and is characterized by a predominantly cultural, spiritual, and symbolic orientation that is continuously reproduced through artistic and cultural creativity. Overall, the article underscores the value of a historical cultural lens on Iranian nationalism and highlights the central role of cultural heritage in shaping and transmitting national self consciousness. پژوهش حاضر با موضوع بازنمایی هویت ملی در میراث فرهنگی ایران در سده‌های اول تا پنجم هجری، به تحلیل ریشه‌ها، سازوکارها و استمرار ناسیونالیسم باستان‌گرا در ایران می‌پردازد. هدف اصلی مطالعه، فهم چگونگی شکل‌گیری و بازتولید هویت ملی ایرانی در بستر فرهنگ، اسطوره‌ها، زبان و نمادها و بررسی نقش میراث فرهنگی در تثبیت این هویت در برابر «دیگری عرب» است.<br><br>روش پژوهش مبتنی بر رویکرد گفتمان میشل فوکو است که با واکاوی لایه‌های پنهان تولید دانش، قدرت و هویت در بستر تاریخی، ساختار و استمرار ناسیونالیسم فرهنگی را بررسی می‌کند. همچنین، نظریه نمادپردازان قومی برای تبیین نقش نمادها، اسطوره‌ها و آیین‌ها در شکل‌گیری و تثبیت این گفتمان به کار گرفته شده است.<br><br>نتایج نشان می‌دهد که هویت ملی ایرانی نه صرفاً محصول تحولات مدرن یا تأثیرات غربی، بلکه حاصل فرایندی دیرینه و پیوسته در متن فرهنگ و تاریخ این سرزمین است. یافته‌ها بیانگر آن است که شاهنامه فردوسی، منسوجات دوره اسلامی و سایر آثار هنری و فرهنگی، ابزارهایی برای بازآفرینی اسطوره‌ها و تاریخ کهن و تقویت حافظه جمعی بوده‌اند. یافته ها بیانگر آنست کهناسیونالیسم باستان‌گرا در ایران ریشه در سنت تاریخی و حافظه جمعی دارد و ماهیتی فرهنگی، معنوی و تاریخی دارد که با خلاقیت هنری و فرهنگی بازتولید شده است. نتایج پژوهش اهمیت نگاه تاریخی- فرهنگی به ناسیونالیسم ایرانی و نقش کلیدی میراث فرهنگی در شکل‌دهی و انتقال خودآگاهی ملی را برجسته می‌سازد.