پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر هنر و تمدن شرق 2345-6612 14 51 2026 03 21 Typology of Safavid Era Accommodation Buildings Based on Non-Iranian Travelogues گونه‌شناسی ابنیۀ اقامتی راهی عصر صفوی برپایۀ گزارش‌های جهانگردان غیرایرانی 64 75 236860 10.22034/jaco.2025.543727.1493 FA نیما دیماری گروه معماری، دانشکدۀ عمران و معماری، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران 0000-0001-7998-0395 آیدا ملکی گروه معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی، تبریز، ایران 0000-0003-3490-3251 فرهاد آخوندی گروه معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی، تبریز، ایران 0000-0002-3067-5178 احد نژاد ابراهیمی گروه معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی، تبریز، ایران 0000-0001-6025-1942 Journal Article 2025 08 30 The Safavid era is often referred to as the “golden age of caravanserai construction”, with Šāh Abbās referred to as “father of caravanserai construction” in Iran. During this period, the prosperity of trade on the one hand and consolidation of relations between Iran and Europe on the other, the construction of roads and roadside facilities flourished greatly. Many travelers took advantage of these accommodation buildings, traversing the roads of Iran. European travelers described these facilities in considerable detail and introduced lesser-known types of accommodation buildings. However, no independent research has yet been conducted based solely on travelers’ reports regarding these facilities. The main objective of this study is to identify and classify the types of Safavid-era accommodation buildings from the perspective of non-Iranian travel writers. This fundamental qualitative research employed a mixed-method approach. Data were collected from 20 travelogues from the Safavid period, and the resulting information was analyzed through an analytical-comparative method to produce the final typology. The accommodation buildings that travel writers spoke of and described in detail included Sābāt and Langar, Rebāt, Xān and Xāneqāh, Karbāt and Caravanserai, Mehmān-xāne and Urban Caravanserai, Bridges and Qahve-xāne, Royal Residences and Daskare, Residential Villages and Private Houses, Religious Sites, Tents and Mobile Structures, and Temporary Stations. دوران صفوی را عصر طلایی کاروانسراسازی خوانده‌اند و شاه‌عباس را پدر کاروانسراسازی ایران. در این دوره به دلیل رونق تجارت و گسترش روابط میان ایران و اروپا، ساخت راه و ابنیۀ اقامتی راهی رونق بسیار یافت. جهانگردان بسیاری از این امکان ارتباطی بهره گرفتند و راه‌های ایران را زیرپا گذاشتند و اقامتگاه‌هایشان را با جزئیات قابل توجهی وصف و گونه‌های کمتر شناخته شده‌ای از ابنیۀ اقامتی راهی را معرفی کرده‌اند. بااین وجود پژوهشی مستقل و برخاسته از گزارش‌های جهانگردان دربارۀ ابنیۀ اقامتی راهی ایران در دست نیست.  هدف اصلی این پژوهش شناخت و معرفی انواع ابنیه اقامتی راهی دوران صفوی از نگاه سفرنامه نویسان غیرایرانی است. برای دستیابی به این هدف، این پژوهشِ بنیادی و کیفی، با بهره‌گیری از «روش ترکیبی» به جمع‌آوری داده‌های برآمده از مطالعۀ اسنادی 20 عنوان سفرنامه به جامانده از دوران صفویان پرداخته و حاصلِ تجزیه‌ و تحلیل داده‌های به‌دست‌آمده از رویکردِ تحلیلی-تطبیقی به نتایج پایانی منتهی شده است. ابنیۀ اقامتی راهی که سفرنامه نویسان از آن سخن گفته و به شرح جزئیات آن پرداخته‌اند، شامل سابات و لنگر، رباط، خان و خانقاه، کاربات و کاروانسرا، خانه‌های شاهی، مهمان‌خانه و کاروانسراهای شهری، پل‌ها و قهوه‌خانه‌ها، اقامتگاه‌های شاهی و دسکره‌ها، روستاهای اقامتی و خانه‌های شخصی، اماکن مذهبی، خیمه‌ها و ساختمان‌های سیار، واحه‌ها، درختان و ایستگاه‌های موقت بوده‌اند.  http://www.jaco-sj.com/article_236860_70c6339af1eb8d34c2eecacfe3477200.pdf