پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر هنر و تمدن شرق 2345-6612 14 51 2026 03 21 Laboratory Studies on the Alloy Composition and Microstructural Features of Metal Objects from the Taj Amir (Dehnow) Cemetery, Yasuj, Dating to the Second Millennium BCE مطالعات آزمایشگاهی بر روی آلیاژ و ریزساختارشناسی اشیای فلزی از گورستان تاج‌امیر (دهنو) یاسوج، متعلق به هزارۀ دوم پیش‌از میلاد 16 31 235261 10.22034/jaco.2025.540548.1488 FA الهام توکلی نسب گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، ایران حمیدرضا بخشنده‌فرد گروه مرمت آثار و اشیای فرهنگی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، ایران 0000-0002-9407-9455 Journal Article 2025 08 30 The study and understanding of ancient technologies used for producing and utilizing metals in various objects across different regions of Iran are of great importance. With the invention of copper-based alloys, such as tin bronze and arsenical bronze, ancient craftsmen achieved a remarkable level of technical knowledge and metallurgical skill. The archaeological site of Taj Amir Cemetery is located on the southern slopes of the Dena mountain range, in the eastern part of Yasuj (Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province, southwestern Iran). This cemetery was identified in 2009 CE during construction activities related to the new library of Yasuj University of Medical Sciences. Excavations at the site yielded a collection of metal artifacts, particularly bronze objects, from burial contexts. In the present study, a selection of the better-preserved bronze artifacts—chosen for their diversity in form and function and belonging to contemporaneous burial layers of the Taj Amir (Dehnow) cemetery were subjected to laboratory analyses, including metallography, X-ray fluorescence (XRF), and scanning electron microscopy equipped with energy-dispersive X-ray spectroscopy (SEM-EDS). The objective was to obtain a clearer understanding of alloying technology and manufacturing techniques during the mid-second millennium BCE. For this purpose, microstructural analysis, scanning electron microscopy with EDS, and XRF elemental analysis were employed to determine the compositional and structural characteristics of the samples. The results revealed that two of the analyzed specimens were made of tin bronze alloys with relatively consistent tin contents, indicating that the ancient metallurgists had considerable knowledge of tin control in the bronze-making process. Moreover, one sample exhibited a high silver content, confirming its silvery appearance. Structural evidence suggests that these objects were produced by smelting, casting, and subsequent hammering, involving repeated cycles of cold working and annealing during the shaping process. مطالعه و شناخت فنــاوری‌های تولیــد و اســتفاده از فلزات در ساخت اشــیای مختلف در نقــاط مختلــف ایــران بسیار مهم اســت. با تولید آلیاژهای پایه‌مس، مانند برنز قلع‌دار و برنز آرسنیکی، صنعتگران کهن به سطح بالایی از دانش و مهارت فنی در زمینۀ متالورژی دست یافتند. محوطۀ باستانی گورستان تاج‌امیر در دامنه‌های جنوبی رشته‌کوه دنا و در بخش شرقی شهر یاسوج (استان کهگیلویه و بویراحمد) واقع شده است. این گورستان در سال ۱۳۸۸ هجری شمسی و به‌دنبال عملیات عمرانی مربوط به احداث کتابخانۀ دانشگاه علوم پزشکی یاسوج شناسایی شد. در جریان کاوش‌های انجام‌شده در این محوطه، مجموعه‌ای از اشیای فلزی به‌ویژه آثار مفرغی از درون گورها به دست آمد. در این پژوهش، تعدادی از اشیای مفرغی سالم‌تر و ازنظر شکل و کاربری متنوع‌تر، متعلق به لایه‌های تدفینی هم‌زمان از گورستان تاج‌امیر (دهنو) یاسوج، با هدف شناخت ویژگی‌های فناوری و شیوه‌های ساخت در دورۀ میانۀ هزارۀ دوم پیش‌از میلاد انتخاب و تحت بررسی‌های آزمایشگاهی شامل متالوگرافی، XRF و SEM-EDS قرار گرفتند تا درک دقیق‌تری از فنون ساخت و فناوری آلیاژسازی در این مجموعه به ‌دست آید. برای این منظور، از روش‌های تحلیل ریزساختار، میکروسکوپ الکترونی روبشی مجهز به طیف‌سنج پراکندگی انرژی پرتوی ایکس (SEM-EDS) و نیز آزمون فلورسانس پرتوی ایکس (XRF) جهت تعیین ترکیب عنصری نمونه‌ها استفاده شد. نتایج به‌دست‌آمده نشان داد دو نمونۀ بررسی‌شده از آلیاژ برنز قلعی با درصد نسبتاً مشخصی از قلع ساخته شده‌اند که بیانگر آگاهی سازندگان از کنترل مقدار قلع در فرایند تولید برنز است. همچنین، یکی از نمونه‌ها به‌دلیل دارشتن درصد بالای نقره، ماهیت نقره‌ای خود را آشکار کرد. شواهد ساختاری نشان می‌دهد تولید این اشیا ازطریق ذوب، ریخته‌گری و سپس چکش‌کاری انجام شده و در فرایند شکل‌دهی آن‌ها، چرخه‌های متناوب کار سرد و تاب‌کاری به کار رفته است.  http://www.jaco-sj.com/article_235261_8d58b2d512d804dff90f2da50ee08ae7.pdf