پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر هنر و تمدن شرق 2345-6612 11 41 2023 09 23 An Introduction to the Hypothesis of SOQĀYA of Rabʿ- e Rashidi مقدمه‏ ای بر فرضیۀ سُقایۀ ربع‏ رشیدی 6 15 172534 10.22034/jaco.2023.383140.1293 FA نغمه جمشیدی قلدری کارشناس ارشد باستان‌‏شناسی، کارشناس پروژۀ بین‏‌المللی ربع‏‌رشیدی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران. بهرام آجورلو دکترای باستان‏‌شناسی، سرپرست پروژۀ بین‏‌المللی ربع‏‌رشیدی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران. 0000-0003-1611-0258 Journal Article 2023 01 25 In the archaeological test soundings of 2007, spaces have been discovered in the southeast of Rab’-e Rashidi, which, although they have been described and introduced as the remnants of an Ilkhanid bath, but the use of that has not been confirmed yet. Therefore, these questions and hypotheses are raised about the structure discovered in the southeast corner of the Rab’-e Rashidi, what was the function of this structure? And its relative chronology goes back to which century? In the analysis and interpretation of the present research, two hypotheses of Gazargah (laundry) and Soqaya, confrontation, and then based on the hypothesis of Soqaye, the date of the 14th century is proposed for this structure.Methodology: The methodological foundation of this research is based on history, i.e. the study of the al-Waqfiyya al-Rashidiyya and other early sources of the Ilkhanid period, as well as the comparative study of the common structure of bathes in the Islamic centuries, Soqaya and Gazargah; Therefore, after analyzing the technical, physical and architectural characteristics and space-making of the subject of the study, in the second step, while extracting information related to Rab’-e Rashidi buildings and especially the buildings related to the two hypotheses of Gazargah and Soqaya from the historical sources of Ilkhanids and especially the al-Waqfiyya al-Rashidiyya. This information is matched with the information obtained from the architectural stage. In the third step, the information extracted from the previous two stages, history and architecture, is matched with archaeological information to obtain the final result. Conclusion: The historical and architectural evidence based on the logic of abduction, considers the hypothesis of Soqaya of Rashidiyya more close to the realty; Then, according to the al-Waqfiyya al-Rashidiyya, the relative chronology of this structure reaches the Ilkhanid period and the first half of the 14th century AH. در گمانه‏زنی‏های باستان‏شناختی سال 1386 جنوب‏شرقی ربع‏رشیدی فضاهایی کشف شده است که هرچند آن‌ها را بازماندة یک گرمابة ایلخانی توصیف و معرفی کرده‏اند، اما کاربری گرمابه هنوز تأیید نشده است؛ بنابراین دربارة ساختار کشف‏شده در گوشة جنوب‏شرقی کاوش‌گاه ربع‏رشیدی این سؤالات و فرضیات مطرح است که کارکرد این ساختار چه بوده است؟ و گاه‌شناسی نسبی آن به کدام سدة تاریخی بازمی‏گردد؟ در تحلیل و تفسیر پژوهش حاضر، دو فرضیة گازرگاه (رختشوی‌خانه) و سُقایه، مقابله و سپس براساس فرضیة سُقایه، قدمت سدة هشتم هجری برای این ساختار پیشنهاد شده است.<br /> شالودة روش‏شناختی این پژوهش بر تاریخ، یعنی بررسی متن الوقفیّة الرشیدیّه و دیگر منابع اولیة دورة ایلخانی، و هم‌چنین بررسی تطبیقی ساختار رایج گرمابه‏های سده‏های اسلامی، سُقایه و گازرگاه استوار است؛ بنابراین پس از تحلیل ویژگی‏های فنی، فیزیکی و معماری و فضاسازی‏ اثر موضوع مطالعه، در گام دوم، ضمن استخراج اطلاعات مرتبط با بناهای ربع‏رشیدی و بالاخص بناهای مرتبط با دو فرضیة گازرگاه و سُقایه از منابع تاریخی ایلخانی و بالاخص وقف‏نامة ربع‏رشیدی، این اطلاعات با اطلاعات حاصل از مرحلة معماری تطبیق داده می‏شود. در گام سوم نیز اطلاعات مستخرج از دو مرحلة پیشین، تاریخ و معماری، با اطلاعات باستان‏شناختی تطبیق داده می‏شود تا نتیجة نهایی حاصل شود.<br />  ابتنای شواهد تاریخی و معماری بر منطق قیاس محتمل، فرضیة سُقایة رشیدیه را بیش‌تر قریب به صدق می‌داند؛ آن‌گاه، با توجه به متن الوقفیّة الرشیدیّه، گاه‏شناسی نسبی این ساختار به دورة ایلخانی و نیمة اول سدة هشتم هجری قمری می‏رسد. http://www.jaco-sj.com/article_172534_ebb4f6d28a415bcf6db30a470d2fded7.pdf