تحلیل ژئوماتیک زمین‌سیمای مرگ در عصر آهن قره‌داغ مرکزی؛ آذربایجان، شمال‌غربی فلات ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران.

2 کارشناس ارشد باستان‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، ایران.

10.22034/jaco.2019.99675

چکیده

در این مقاله، زمین‌سیمای مرگ عصرآهن در ناحیۀ قره‌داغ مرکزی آذربایجان شرقی مطالعه و ناحیۀ کوهستانی قره‌داغ مرکزی در گروه اقلیم‌های صعب نیمه‌خشک طبقه‌بندی می‌شود. این ناحیه در دوران پیش‌ از تاریخ، یکی از معابر اصلی دسترسی شرق دریاچۀ ارومیه به قفقاز جنوبی بوده است. براساس شواهد حاصل از بررسی‌های باستان‌شناختی، در این ناحیه در طی عصرآهن بیش از همه با نظام‌های معیشتی غیروابسته به سکونتگا‌ه‌های پایدار مواجه هستیم که به استثنای قبور و برخی شواهد سکونت موقت، به ‌ندرت شواهد مادی چندانی از خود برجای گذاشته‌اند. ویژگی‌های بوم‌شناختی و فقر، از خاک‌های مناسب برای کشاورزی، شکل‌گیری و توسعۀ نظام‌های سکونتگاهی در این ناحیه جلوگیری کرده است. مجموعه آثار باستان‌شناختی این ناحیه، براساس گونه‌شناسی قطعات سفالی و شکل قبور، در افق دورۀ آهن قرار می‌گیرد. زمین‌سیمای مرگ به پژوهش در زمینۀ نسبت بین شواهد تدفینی و زمین‌سیمای جغرافیایی در زمینه‌های اجتماعی و ایدئولوژیک می‌پردازد. نکته‌ای که در نسبت میان قبور باستانی و محیط بیش از همه اهمیت دارد، تصادفی‌نبودن مکان‌گزینی آنهاست. در این زمینه، با بهره‌گیری از نظام اطلاعات جغرافیایی می‌توان منطق حاکم بر پراکنش قبور این ناحیه را روشن ساخت و از منظر اجتماعی و ایدئولوژیک به تفسیر آنها اقدام کرد. در راستای نیل به این مقصود، اطلاعات محیطی و فرهنگی قبور و محوطه‌های محصور این ناحیه، مطالعه و مورد تجزیه و تحلیل قرارگرفت. مهمترین شاخصۀ پراکنش قبور در زمین‌سیمای مرگ این ناحیه، آن است که هریک از گونه‌های مختلف این قبور را، گروه‌های قومی-اجتماعی متفاوتی علامت‌گذاری کرده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Geomatic Analysis Landscape of Death in the Iron Age of Central Qaradagh, Azerbaijan, and Northwest of the Iranian Plateau

نویسندگان [English]

  • Vahid Askarpour 1
  • Arash Tirandaz Lalehzari 2
1 Assistant professor, Tabriz Islamic Art University, Iran.
2 M. A. of Archeology, Islamic Azad Branch, Tehran Center, Iran.
چکیده [English]

This study is an attempt to investigate the death landscape of the Iron Age in the Central Qaradagh Region of Eastern Azerbaijan. The mountainous zone of the Central Qaradagh has a semi-arid climate. It has been one of the main access passages of Eastern Urmia Lake to the Southern Caucasus in the prehistoric era. According to the evidence obtained from archaeological investigations, during the Iron Age, in this area, we are mostly faced with living systems that are not dependent on stable settlements. There are rarely much evidences left except graves and some evidence of temporary residence. The ecological features and the lack of soils suitable for agriculture have prevented the formation and development of settlements systems in this area. Based on the clay fragments and graves shape, the collection of the archaeological evidence obtained from this area is included under the Iron Age. The death landscape deals with the relation between the funerary evidence and the geographical landscape deals with the social and ideological aspects. What is the most important in the relation between the ancient graves and the environment is the non-arbitrariness of their location. In this regard, through the use of the GIS, the logic of the graves distribution can be clarified and they can be sociologically and ideologically interpreted. In order to do so, the environmental and cultural information of the graves and the areas enclosed in this region must be investigated and analyzed. The most important criterion for graves distribution in the death landscape of this region is the different types of these graves that can be marked in different ethno-sociological groups.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Death landscape
  • Iron Age
  • Central Qaradagh
  • Archaeological Distribution
  • Geomatic analysis