نقش سنت زیارت-تفرج در فرهنگ ایرانی با تکیه ‌بر نمونۀ موردی بقعۀ شاه نعمت‌الله ولی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

کارشناس ارشد معماری منظر، دانشگاه تهران، ایران.

چکیده

مردم ایران همواره پیوند عمیقی با طبیعت اطراف خود داشته‌اند و منظر فرهنگی آنها نیز در ارتباط با منظر طبیعی و متأثر از آن بوده است به ‌گونه‌ای که با بررسی اماکن مذهبی ایران به هم‌نشینی ثابت عناصر طبیعی در کنار مکان مقدس پی می‌بریم. این قبیل مناظر از کارکرد مذهبی صرف خود فراتر رفته‌اند و تعامل میان انسان و محیط، سبب ایجاد زمینه‌ای بالقوه برای عملکردهای اجتماعی و تفرجی در لوای ابعاد آیینی شده است. اصل هدفمندی در انتخاب مقصد تفرجی برای مردم ایران، آنها را بر این داشته تا فضاسازی بناهای مقدس خود را با این سنت و نقش چندعملکردی تطبیق بدهند، به ‌گونه‌ای که می‌توان این خوانش را از ساختار و سلسله‌مراتب ورودی و حیاط‌های بقعۀ شاه نعمت‌الله ولی داشت و برای هریک از این صحن‌ها متناسب با عناصر شکل‌دهندۀ خود، نمود رفتاری و شأن متفاوتی را تعیین کرد که در ارتباط و هماهنگ با قرارداد رفتاری ناشی از سنت زیارت-تفرج است.
با توجه به اهمیت مناظر فرهنگی در هویت یک ملت، حفظ و نگهداری کارکرد تفرج در کنار مزارها و بناهای مذهبی نه ‌تنها به بقا و انتقال یک ارزش تاریخی کمک می‌کند، بلکه مانع از کمرنگ‌شدن و اضمحلال قراردادهای رفتاری‌ای می‌شود که ریشه در تاریخ و هویت آنها دارد. این نوشتار با انتخاب بقعۀ شاه نعمت‌الله ولی به ‌عنوان نمونۀ موردی علاوه بر بررسی سنت زیارت-تفرج در میان ایرانیان، به تأثیر آن در مناظر فرهنگی می‌پردازد و سپس ویژگی‌های این بقعه و نقش عملکردی بخش‌های مختلف آن در سنت زیارت تفرج را مورد بررسی قرار می‌دهد. در ادامه مشاهدات میدانی نشان می‌دهد چگونه به علت تغییر ارزش‌های اجتماعی و قوانین جدید در برخورد با اماکن مذهبی، تداوم این سنت با مشکل مواجه شده و تغییر برخورد با این قرارگاه رفتاری موجب تبدیل این سنت دیرینه به یک ضد ارزش شده است.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Role of Pilgrimage and Touring Excursion in Iranian Culture, Based on the Case Study of Shah Nematollah Vali’s Shrine

نویسنده [English]

  • seyde hosna hoseininasab
M.A. Student of Landscape Architecture, University of Tehran, Iran.
چکیده [English]

Iranian people have always had a deep bond with their surrounding nature and their cultural aspect was also affected and in relation with the natural landscape in a way that by studying the religious sites of Iran we can discover a constant companionship of natural elements along the sacred places. This kind of landscape goes beyond its religious function and the interaction between man and the environment creates a potential for social and recreational functions along with its religious aspects. The principle of purposefulness in the choosing of recreational destination for the people of Iran has led them to adapt space creation of their holy monuments to this tradition and the multi-functional role, which can be adapted from the structure and hierarchy of the entrance and courts of Shah Nematollah’s tomb, and for each of these courtyards in proportion to their creational elements, different behavioral aspect and status can be determined that is associated with the behavioral contract arising from the tradition of pilgrimage.
Due to the importance of cultural landscapes in the identity of a nation, maintaining and keeping the function of visiting graves and religious buildings not only helps the existence and transition of a historical value to the next generation, but also prevents the deterioration and collapse of behavioral contracts rooted in their history and identity. By choosing Shah Nematollah Vali’s tomb as a case study, in addition to investigating the tradition of pilgrimage-excursion among the Iranian, this paper investigates its effect on cultural landscapes and then, studies the features of the tomb and the functional role of its different parts in the tradition of pilgrimage. Furthermore, the field observations show that how the continuation of this tradition has encountered problems due to the change in social values and new laws in dealing with religious places and changing the attitude toward this behavioral station has transformed the old tradition into an anti-value.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ritual landscape
  • Tradition of Pilgrimage-Excursion
  • Shah Nematollah Vali’s Shrine
  • Behavioral Station